Draagbare Wilders is alleen voor de export

Er stond ravioli op het menu bij de Rotterdamse vrienden die VVD-leider Mark Rutte zaterdag te eten hadden uitgenodigd. Geen detail blijft ons ook bespaard. De vraag of Rutte de dis zou onderbreken om naar de speech in New York van PVV-voorman Geert Wilders te kijken, werd in de zoveelste mediahype rond de kabinetsformatie relevant geacht.

Rutte zei vooraf al rustig aan tafel te blijven en gelijk had hij. Natuurlijk zou Wilders niet zo dom zijn om op dit cruciale moment de kans op een rechts kabinet in gevaar te brengen. Daar zou trouwens heel wat voor nodig zijn geweest. Bovendien is het echt niet moeilijk om op elk gewenst moment alsnog kennis te nemen van beeld, geluid en tekst.

Wat Rutte had kunnen zien was een ervaren volksmenner, die weet hoe hij een massa de door hem aangeheven leuze kan laten scanderen: No mosque here! En die verstandig genoeg is om niet met de armen over elkaar te wachten tot de bijval wegsterft en dan met een enkel handgebaar weer tot stilte te manen. Zo erg is het nu ook weer niet.

De media melken elke handeling en uitspraak van Wilders tot de laatste druppel uit, zonder ook maar enige greep te krijgen op zijn strategie en motieven. Een nieuw dieptepunt vormde zondag de mislukte documentaire Wilders, the Movie (VPRO). De verwachtingen waren hooggespannen, gezien het eerdere werk van cultureel antropoloog en documentairemaker Joost van der Valk. Daarin wist hij toegang te krijgen tot de gesloten werelden van een voetbalhooligan (Haagse Sjonnie), een Antilliaanse drugsbende (Crips: Strapped ’n Strong) en Afrikaanse hekserij (Child Witches). Maar de PVV-vesting bleef voor hem even onneembaar als voor een undercoverjournalist van HP/De Tijd.

Een oude truc is dan om jezelf te laten filmen bij het afpoeieren. Die werkte hier averechts, want het gesoebat met bewakingsmensen en voorlichters was net zo ontluisterend als de schoolse voice-over in de eerste persoon.

In arren moede ontpopte Van der Valk zich tot onderzoeksjournalist, wat duidelijk zijn métier niet is. Het leverde het bekende panorama op van rabiate buitenlandse financiers en bewonderende kiezers. Voor verkoop aan het buitenland kan dit draagbare overzicht van het fenomeen in een behoefte voorzien, maar wij staken er weinig van op. Alleen twee door Wilders gemaakte schilderijtjes, onder meer van een leeg interieur, deden me even opveren.

In interviews zegt Van der Valk nooit eerder zo snel en gemakkelijk subsidie te hebben gekregen voor een project. Dat forse budget moet hem ook verhinderd hebben om de juiste beslissing te nemen: de film voortijdig afblazen.