Dak van de wereld

Met Tibet is het onder politieke denkers in China net een beetje als met Taiwan: in originaliteit blinken ze niet uit. Maar hoe kunnen we ook, zullen de meesten, in een hoek gedreven, geschrokken uitroepen. En helemaal ongelijk hebben ze niet. Originaliteit binnen het Chinese staatsbestel is een heikel punt.

De geschiedenis heeft geleerd dat eigenzinnige denkers veel risico lopen. En voor de omvangrijke cultuur die China in zich herbergt is het op z’n minst veelzeggend dat het land zo weinig levende schrijvers en filosofen van betekenis telt. De kritische geesten die de media hebben gehaald zijn uitgeweken of -gewezen.

Het is in die zin ook niet verbazend dat kwesties van nationale eer – Tibet, Taiwan en de Spratly-eilanden in de Zuid-Chinese Zee – sinds het ontstaan van die vraagstukken geen centimeter voorwaarts zijn gekomen.

Ik heb Chinese Tibetdeskundigen daar wel eens naar gevraagd. Is het zinvol wetenschap te bedrijven en de politiek te adviseren binnen de rigide grenzen van een autoritair bestel? Maar zulke vragen roepen vooral ongemak op. Zij weten immers beter dan ik dat zij de essentie van het verplicht te bestuderen vraagstuk moeten laten rusten.

En zo blijft praten over Tibet een rondedans van politiek correcte bewegingen, waarbij onritmische trekken strafbaar zijn terwijl niemand meer weet wie hier nou eigenlijk de maat slaat.

Het nieuwe Chinese zelfvertrouwen heeft het er niet beter op gemaakt. En velen zijn het er over eens dat gevoelige materie, zoals de status van Tibet, moeilijker bespreekbaar is dan een aantal jaren geleden. De weg naar volwaardig wereldburgerschap – en het slaafse internationale tribuut aan China dat daarmee gepaard is gegaan – heeft de Volksrepubliek er bepaald niet milder op gemaakt.

Voor de meeste politieke denkers in China is en blijft Tibet een non-issue. De gedachte dat de kwestie met de dood van de dalai lama wel overwaait, net als de roep om democratie in Hongkong is overgewaaid, is de enige bron van inspiratie binnen de partijtop. En tot die tijd is iedereen die uit de pas loopt per definitie verdacht.

Floris-Jan van Luyn