Overmaat insuline maakt dikke vrouwen minder vruchtbaar

Vrouwen met overgewicht worden minder snel zwanger. Onderzoekers van het Johns Hopkins Children’s Center in Baltimore hebben bij muizen ontdekt hoe dat komt: een verhoogde insulineproductie bij obesitas verstoort de normale werking van de hypofyse en dit hersenaanhangsel regelt onder meer de menstruele cyclus. (Cell Metabolism, 8 september).

Het is bekend dat bij vrouwen met ernstig overgewicht de eisprong vaak uitblijft. De kans op een zwangerschap is dan nihil. Maar zelfs als de cyclus normaal blijft, is de kans op een spontane zwangerschap verminderd. De oorzaak was onbekend.

Een in het oog springend effect van overgewicht is het ontstaan van insulineresistentie: een dalende gevoeligheid van lichaamscellen voor insuline waardoor uiteindelijk diabetes type 2 ontstaat. Aanvankelijk tracht het lichaam de verminderde gevoeligheid voor insuline te compenseren door er meer van aan te maken. Op zoek naar een verklaring voor de verminderde vruchtbaarheid gingen de onderzoekers na wat dit betekent voor de werking van de hypofyse, de centrale regulator van de hormonen die de menstruele cyclus in stand houden. Op de hypofysecellen die deze hormonen produceren, zijn insulinereceptoren aanwezig die – tot verrassing van de onderzoekers – hun gevoeligheid voor insuline niet verloren.

Insulineresistentie en overgewicht gaan vaak samen met het ontstaan van het polycysteus ovariumsyndroom (PCOS). Hierbij ontstaan grote aantallen vochtblaasjes (cysten) op de eierstokken. PCOS leidt zeer vaak tot onvruchtbaarheid.

Dikke muizen met intacte insulinereceptoren kregen vruchtbaarheidsproblemen. Dikke muizen waarbij de insulinereceptoren in de hypofyse waren uitgeschakeld hadden daar geen last van. Dikke muizen zonder insulinereceptoren kregen vijf keer zoveel jongen als de onbehandelde dieren. Magere muizen waren maar net iets vruchtbaarder. Het is daarmee duidelijk dat juist de extra productie van insuline de hormoonhuishouding in de war schopt. De gevestigde opvatting dat insulineresistentie overal in het lichaam toeslaat en ook PCOS veroorzaakt, is dus aan herziening toe.

Huup Dassen