Maak geen martelaar van 'Hollandse Mozart'

Nu Geert Wilders tegen regeringsmacht aanleunt, groeit de aandacht voor hem. Maar er is geen paniek. Er zijn wel meer rechtse populisten.

Tot een paar maanden geleden kon een Nederlandse diplomaat in het buitenland zeggen dat Geert Wilders ‘slechts’ een parlementariër was als hij weer eens voor een tsunami van islamisering had gewaarschuwd. Of de Koran op één lijn had gesteld met Mein Kampf. Dat is vrijheid van meningsuiting, begrijpt u?

Die tijd is voorbij. De Partij voor de Vrijheid is de derde partij van het land. Niemand kan volhouden dat als Wilders praat, hij alleen voor zichzelf spreekt. Hij geeft stem aan een breder gevoel van onvrede en onbehagen. Bovendien speelt de PVV, in ieder geval nu, een sleutelrol in de formatie. Wilders heeft de Nederlandse politiek gegijzeld, schrijft Le Monde. En de Belgische Standaard kopte donderdag: Wilders is de ongekroonde koning van Nederland.

De ‘Nederlandse Mozart’, zoals hij in Duitse en Britse kranten is genoemd, wordt met argusogen gevolgd. Ook de recente bedreigingen tegen hem vanuit Australië hebben de internationale pers gehaald. Dat een aantal Nederlandse kiezers bedenkingen heeft bij de multiculturele samenleving in het algemeen en bij de positie van moslims in het bijzonder, is breed uitgemeten na de verkiezingen van juni – volgens een columnist in The Guardian was dit een teken dat bewoners van de Lage Landen zich laag-bij-de-gronds gedragen. De formatie wordt alert gevolgd. Gaat de anti-islamagenda van Wilders een rol spelen in het regeringsbeleid?

Met gedoogsteun van Wilders voor een rechts kabinet „zou voor de eerste keer in de geschiedenis een Europees kernland direct worden meebestuurd door een rechtse populist”, schreef de Frankfurter Allgemeine Zeitung. Met direct daarop de bezorgde vraag: „Is het tolerante Europaland Nederland nu alleen nog met anti-Europese intolerantie te regeren?”

Nederland zou daarmee voorop lopen. Maar het land staat niet alleen. Die Zeit constateert dat in veel landen een nieuwe populistische partij „groot of klein, de politieke grond van Europa omwoelt”. In Oostenrijk, Italië en Denemarken zitten invloedrijke geestverwanten. In Frankrijk en Groot-Brittannië spelen anti-islamgevoelens een politieke rol. En, zo vragen veel Duitsers zich af, wordt Thilo Sarrazin de Duitse Wilders, met zijn waarschuwing dat de massa-immigratie uit moslimlanden Duitsland minder slim maakt?

Omdat Nederland niet alleen staat, is bijvoorbeeld Marokko niet specifiek bezorgd over de ontwikkelingen in Nederland, zegt een Nederlander met jarenlange ervaring in Marokko. Dat is, met Indonesië en Turkije, het belangrijkste islamitische land waarmee Nederland nauwe betrekkingen heeft. „Ze weten in Marokko heel goed dat er in Europa een trek naar rechts is, niet alleen in Nederland. Ze weten ook hoe dat komt: door een overvloed aan migratie, en doordat een kleine groep het verpest voor de rest. Ik verwacht dan ook geen negatief effect voor de Nederlands-Marokkaanse betrekkingen van een eventueel kabinet met gedoogsteun van de PVV. Ik denk dat ze gaan afwachten.”

Eenzelfde geluid valt te horen in Jakarta en Ankara. Eerst zien, en het probleem is niet alleen Nederland. Al zijn ze in Turkije de belediging aan het adres van premier Erdogan – Wilders noemde hem „een mafkees” – niet vergeten.

Twee jaar geleden leidde Wilders’ film Fitna tot felle betogingen bij de Nederlandse ambassade in Jakarta. Maar massale volkswoede in de moslimwereld tegen Nederland, waar Den Haag bang voor was, is toen uitgebleven. Zijn er wel demonstraties te verwachten als Wilders op afstand gaat meeregeren? Radicale islamitische groepen in bijvoorbeeld Indonesië en Marokko laten zich hierover niet in de kaart kijken.

Wat eventueel in het Midden-Oosten gebeurt, wordt besloten door lokale machthebbers. ‘De straat’ is daar vaak het verlengstuk van de staat. De heftige officiële reacties in moslimlanden op de voorgenomen koranverbranding in Florida laten zien dat de lont overal ter wereld kan worden aangestoken.

En Europa? Wolfgang Schäuble, de Duitse minister van Financiën, heeft in een verwijzing naar Nederland gezegd dat „ressentiment tegen buitenlanders in welke vorm dan ook” moet worden bestreden. De Vlaamse senator Rik Torfs, christen-democraat, vindt dat zijn geestverwanten in Nederland afstand moeten houden: „Het programma van de PVV is gewoon niet te verenigen met de mensenrechten, en die dragen christen-democraten nu eenmaal hoog in het vaandel.” Dat Wilders volgens sommigen besmet is, blijkt uit het feit dat in Berlijn een CDU-raadslid, René Stadtkewitz, uit de fractie is gezet nadat hij Wilders had uitgenodigd voor een islamdebat.

Ondanks dergelijke kritiek is een herhaling van tien jaar geleden, toen regeringsdeelname van de rechts-populist Jörg Haider in Wenen leidde tot sancties van Brussel tegen Oostenrijk, ondenkbaar. De les die uit het succes van Wilders en andere rechts-populisten moeten worden getrokken, schrijft Der Spiegel, is dat we geen martelaars van hen moeten maken, en niet moeten weglopen voor de thema’s die ze aandragen. „Het gaat om de manier waarop met de problemen – en met de moslims – wordt omgegaan.”

M.m.v. Gert van Langendonck en Elske Schouten