Kritisch op de islam ben ik ook maar het speelkwartier van Wilders is echt voorbij

Van moslims eisen dat zij worden zoals wij en tegelijkertijd voorspellen dat zij dat niet kunnen, is geen begin van een goed gesprek. Sterker nog, het is een recept voor vervreemding

Historicus. Oud-Tweede Kamerlid voor de VVD.

Op uitnodiging van de organisatie Stop Islamization of America (SIOA) spreekt Geert Wilders vandaag op een demonstratie tegen de voorgenomen bouw van een islamitisch centrum twee blokken vanaf Ground Zero. Wilders deelt het podium met belangrijke Republikeinen als Gingrich, Bolton en Breitbart. Dat is opmerkelijk aangezien conservatieven als Bill Kristol en Charles Krauthammer Wilders betrekkelijk recent een demagoog noemden en de populaire talkshowpresentator Glenn Beck in hem zelfs een fascist wist te ontwaren. Het feit dat Wilders nu met de grote jongens op het podium mag staan, bewijst dat de Republikeinen steeds meer belangstelling krijgen voor het islamdossier.

Electoraal worden zij daartoe ook gedwongen. Zo’n 70 procent van de Amerikanen acht het ongewenst dat dichtbij Ground Zero een islamitisch centrum zal worden gevestigd. Het gemeentebestuur van New York heeft echter toestemming verleend om met de bouw te beginnen.

Op het eerste gezicht lijkt die beslissing logisch. Amerika kent godsdienstvrijheid en moslims hebben dus het recht om gebedshuizen te bouwen. Bovendien is Feisal Abdul Rauf, de beoogde imam van het islamitische centrum, een soefi. Meestal hebben soefi’s zulke verlichte ideeën over de scheiding van kerk en staat, de positie van de vrouw en de relatie met andere godsdiensten dat zij worden vervolgd in de fundamentalistische islamitische wereld. Rauf werkt op dit moment in een soefimoskee waar ook vrouwelijke gebedsleiders optreden, mannen en vrouwen tezamen zitten en sommige vrouwen hun hoofd onbedekt laten. Hij studeerde natuurkunde aan Columbia University. Tijdens de Zesdaagse Oorlog in 1967 viel het zijn joodse jaargenoten op hoeveel moeite hij deed om de positie van Israël te doorgronden. Ook heeft hij de FBI geholpen om de wereld van de islam te doorgronden en nam hij onder het Bush-regime en nu onder Obama, geregeld deel aan reizen naar het Midden-Oosten met als doel het verspreiden van religieuze tolerantie. Moeten we voor deze man nu zo bang zijn?

Helaas zijn er ook minder positieve uitlatingen uit zijn mond opgetekend. Zijn opmerking tijdens een radio-interview dat de VS door het steunen van dictaturen in het Midden-Oosten in zekere zin 9/11 over zichzelf heeft afgeroepen, is ronduit weerzinwekkend. Ook zijn weigering om Hamas af te wijzen als terroristische organisatie is onbegrijpelijk. En de naam ‘Cordoba Initiative’ [initiatiefnemer voor een islamitisch centrum bij Ground Zero, red.] is op zijn minst ongelukkig gekozen, omdat radicale moslims de term vooral gebruiken voor de islamitische zegetocht in het vroegmiddeleeuwse Andalusië. Ook zijn sharia-index, waarmee hij westerse landen langs een islamitische meetlat legt, creëert op zijn minst een pr-probleem.

Rauf is dus misschien minder verlicht dan hij zich voordoet. Wilders zal daar ongetwijfeld een nummer van maken. Hij zal het feit dat Rauf niet direct uit eigen beweging heeft aangeboden om zijn islamitisch centrum op een andere plaats te bouwen als een bewijs zien dat er geen gematigde islam bestaat. Daarmee slaat hij de plank mis. Sterker nog, daarmee neemt hij de grote problemen die de islamitische wereld teisteren en het Westen veel onheil kunnen gaan bezorgen, niet serieus.

Om elk misverstand te voorkomen, ook ik vind het onbegrijpelijk dat Rauf niet direct heeft doorgrond dat godsdienstvrijheid niet automatisch ongevoeligheid impliceert voor de bezwaren die de nabestaanden van de slachtoffers van 9/11 koesteren tegen de bouw van een islamitisch centrum dicht bij Ground Zero. Waarom zou Rauf geen rekening kunnen houden met de ergernis van 70 procent van de Amerikanen? Als islam en democratie goed samen kunnen gaan, zoals Rauf beweert, dan zou hij ook rekening kunnen houden met gevoelens van anderen en dús kunnen aanbieden om het centrum elders te bouwen. Een voorstel dat ook naar voren gebracht is door gematigde moslims als Miss America Rima Fakih en Zuhdi Jasser, oprichter van het American Islamic Forum for Democracy. Raufs recente uitlating dat het niet uitgesloten is dat het centrum elders zal worden gevestigd, is nogal magertjes.

Dat alles neemt niet weg dat Wilders’ stelling dat er geen gematigde islam bestaat, verraadt dat hij de problemen in de islamitische wereld onderschat. Hij heeft met die stelling een empirisch maar ook een strategisch probleem. Iedereen kan vaststellen dat er wel degelijk moslims bestaan die de Koran niet zien als een license to kill. Sterker, de overgrote meerderheid van de moslims in het Westen bestaat uit vreedzame burgers die genieten van de westerse vrijheden. De invloed van de Moslimbroederschap in ons land is nog steeds beperkt.

Indien wij nu, net als Wilders, vredelievende moslims bombarderen met een Huntingtoniaans wereldbeeld, waarbij de botsing der beschavingen als onafwendbaar wordt voorgesteld, brengen wij hen in een onmogelijke positie. Hoe kunnen wij van moslims eisen ‘dat zij zoals wij moeten worden’ en tegelijkertijd voorspellen ‘dat zij nooit als wij kunnen worden’. Dat is geen begin van een goed gesprek. Sterker nog, dat is een recept voor vervreemding.

En die vervreemding kan er heel goed toe leiden dat vreedzame moslims nare soera’s uit de Koran niet meer relativeren. Dat is toch al een probleem, omdat er nogal wat stromingen binnen de islam zijn waarin theologische obstakels bestaan voor een historische interpretatie van de Koran. Aangezien de aartsengel Gabriël alles letterlijk heeft gedicteerd aan de profeet, is een historische interpretatie lastig en is het moeilijk om op te komen voor de positie van vrouwen, homo’s, andersgelovigen en ongelovigen. Ook de scheiding van kerk en staat laat zich niet gemakkelijk verzoenen met de Koran. Of men nu hoog of laag springt, iedereen die de islam wil verzoenen met onze rechtsstatelijke noties, zal de letterlijke interpretatie van de Koran moeten loslaten. Dat proces is moeilijk genoeg. De notie dat ‘zij nooit zullen kunnen worden als wij’ zal daarbij in ieder geval niet helpen.

En dat terwijl wij de vreedzame moslims nog hard nodig hebben om de minder vredelievende geloofsgenoten, die net als Wilders opereren binnen het Huntington-paradigma, aan te wijzen. Wilders ziet met zijn voorliefde voor generalisaties daar kennelijk het belang niet van in. Dat terwijl de problemen in de moslimwereld steeds nijpender worden. Er is een richtingenstrijd binnen de islam aan de gang en de gematigden zijn daarbij niet aan de winnende hand.

De Turkse premier Erdogan flirt met Iran, dat binnenkort over een kernbom beschikt. Hij weet dat de fundamentalistische politicus Erbakan steeds meer gehoor vindt. Hij weet ook heel goed dat veel Turken Iran prefereren boven de VS. In Egypte staat de Moslimbroederschap te trappelen om het over te nemen van de stokoude Mubarak. De overstromingen in Pakistan en de lakse reactie van Islamabad geven de jihadisten vleugels. In India winnen de extremisten zowel bij de hindoes als de moslims aan kracht. Saoedisch geld vindt zijn weg naar moskeeën in het Westen. In de VS neemt islam-bashing hand over hand toe. Problemen met integratie zullen dus eerder toe- dan afnemen.

In deze steeds gevaarlijk wordende wereld kunnen wij ons geen onjuiste en strategische onverantwoorde generalisaties veroorloven. Beste Geert, een waar staatsman is zuinig met hyperbolen.