Huisje Weltevree?

Twee jaar lang was er geen vuiltje aan de lucht. Oranje: Huisje Weltevree. Spelers en staf, vrouwen en kinderen als triomfbogen van elkaar. Niet eens een rimpeling van jaloezie of chagrijn. Maanden waren ze met elkaar onderweg, eerst op oefenkamp in Oostenrijk, waar nog wat cachet werd gegeven aan het gezinsleven van de spelers. Later als pure mannenbroeders in Zuid-Afrika. Maanden als nomaden: voor voetballers is het al gauw Siberië. Want hoe mondain en mondiaal ze zich ook mogen gedragen, verlangen naar het buurtcafé krijg je er niet uit.

Dezer dagen wordt de beroemde en beruchte selectie van 1974 als referentie van Hollands sprookjesvoetbal opgevoerd. De goede oude tijd. De psalm Oranje. Het was wel de tijd dat een eindtoernooi de duur had van een bouwverlof. Cruijff, Krol, Van Hanegem, Neeskens twee maanden lang tot elkaar veroordeeld? De burgeroorlog nabij. Om maar te zeggen dat je ook een sprookje niet kunt exporteren naar een andere tijd.

Nog zoiets: in 1974 zat er een paar veldwachters op de perstribune. Potloodje achter het oor. Vandaag is het mediacircus op een WK een veelkoppig monster. Willem van Hanegem zou er niet doorheen zijn gekomen met zijn cynische grapjes. Krol en Suurbier: meteen verwikkeld in handgemeen. Johan Cruijff? Doofstom. Drie persconferenties per week: Rinus Michels had al na de eerste vraag ‘ja en amen’ gemompeld.

2010 is 1974 niet.

Twee jaar was het Nederlands elftal vrijwel onbesproken. Geen klachten over spel en attitude. Dat Oranje vicewereldkampioen was geworden, werd gezien als een prestatie van formaat. De huldiging op de Amsterdamse grachten was navenant. Maar ineens zijn gaten geschoten in de idylle. Nu heet het dat het Nederlands elftal in Zuid-Afrika als de Taliban te keer is gegaan tegen het eigen cultuurgoed. De traditie opgebroken met laf en ruig spel.

Pijn aan de ogen, zegt Cruijff.

De kritiek aan het adres van bondscoach Bert van Marwijk is snoeihard. Hij wordt nu weggezet als cultuurbarbaar. Wat hem nog het meest wordt aangerekend is dat hij geen schuld bekent, niet door het stof wil gaan. En dat hij zwart schaap Nigel de Jong blijft opstellen, als was hij in de finale gewoon de goede moordenaar. De afbladdering van Van Marwijk is begonnen, en er zit systeem in. Wat heet, grauwe misère van het Oostblok wordt nu in hem gedropt als mandement.

Zou het kunnen dat Van Marwijk niet Randstedelijk genoeg is voor de media? Te veel pastorale uit Limburg? Cabaretesk zoals Louis van Gaal zal hij nooit worden. Man van stugge beroepsernst: zeer aangenaam in privékring, inclusief humor, maar tot cinema laat hij zich niet verleiden. En domme experimenteerzucht is hem vreemd. De handicap van de bondscoach is ook dat zijn assistenten, Cocu en De Boer, zich als de paters van Oranje gedragen. Nors en zwijgzaam in de luwte. Je hoort ze niet eens als getuige. Bert staat er dus alleen voor.

Voor het eerst in het regnum van Van Marwijk is sprake van een onaangename windstilte over Oranje. Met aanrollende doffe geluiden van onvrede. Deze week gooide Rafael van der Vaart een bommetje. De middenvelder is het zat altijd weer gewisseld geworden. Hij heeft het over standaardwissels van de bondscoach. Rafa, zoals hij binnen Oranje wordt genoemd, voelde zich na zijn wissel in de wedstrijd tegen Finland vernederd. Die pijn kent hij als geen ander, vanuit zijn tijd bij Real Madrid, toen hij even in zijn eentje moest trainen op een bijveld. „Ik voelde me melaats”, zou hij later zeggen.

Dat uitgerekend de geboren positivo Van der Vaart nu de stem verheft, zegt iets over de toenemende kreukels in het plooirokje Oranje. Want Rafael is eerder gebak dan barricade. Hij heeft het beste voor met de medemens, zelfs met de concurrentie. Maar hij is natuurlijk niet van staaldraad. Op een gegeven moment speelt de verloren eer op. In Zuid-Afrika hield hij het nog op een roestvlek onder de huid, vandaag heeft de pijn van gemoed klauwen. Een omslag, zonder meer.

Vrouwen spelen ook een rol in de radicalisering. Sylvie was lange tijd dé babe van Oranje, nu is er Yolanthe (van Wesley) als gekroond rolmodel. Ongewenst bij Real Madrid, systematisch gewisseld bij Oranje, een vrouw verstoten van haar troon: mag je dan even zuur zijn? Napalm had ook gekund, in het hoofd van Rafael van der Vaart. Al helemaal in dat van mij. Van Marwijk staat een slopende strijd te wachten. De afvalligen rukken op, met of zonder vrouw. Hij zal een andere bron dan zijn instrumentele vaderlijkheid moeten aanboren. Ik zou denken: word eens Chroesjtsjovgewijs boos, man.