Golfsurfen op Titan

David Baker en Todd Ratcliff The 50 most extreme places in our solar system. Harvard University Press.290 pag. $ 27,95.

De bestemmingen in deze reisgids zijn onbereikbaar en levensbedreigend, maar ze prikkelen de fantasie. Want wie realiseert zich dat de beklimming van Marsvulkaan Olympus Mons in de praktijk een tikkie saai zal uitpakken? Deze hoogste berg in ons zonnestelsel is drie keer zo hoog als Mount Everest, maar zijn heuvelachtige hellingen bieden een bergbeklimmer bij de plaatselijke lage zwaartekracht nauwelijks uitdaging. Dan lijkt het spannender om te surfen op de 200 meter hoge golven in de methaanzeeën van Saturnusmaan Titan. David Baker en Todd Ratcliff plaatsen het buitenaards spektakel in aards perspectief. Stormen op Jupiter zijn niet alleen heftiger dan die op aarde, ze duren ook nog eens eeuwenlang. De Grand Canyon is een golfputje in vergelijking met de Valles Marineris op Mars. En er zijn aanwijzingen voor een honderd kilometer diepe oceaan onder de korst van Jupitermaan Europa. De 11 kilometer diepe Marianentrog komt niet in de buurt. The 50 most extreme places in our solar system bericht over de heftigste neerslag (diamantregens op Uranus en Neptunus) en de grootste stank in ons zonnestelsel (de zwavelwalmen van Jupitermaan Io). Gelukkig proberen de auteurs de vele records ook te verklaren.

De gedoofde vulkaan Olympus Mons kon zo groot worden doordat hij lang bleef liggen boven een pluim van heet gesteente die opwelde uit de diepte van Mars. Een vergelijkbare mantelpluim op aarde voedt de Hawaiiarchipel, maar slechts tijdelijk. De aardse plaattektoniek duwt deze vulkanen in miljoenen jaren opzij waardoor ze lang niet zo hoog zijn.

De planeten die het scheefst staan, kennen de sterkste seizoenswisselingen. En de snelste stormen op gasreuzen zijn verklaarbaar uit de snelheid van de rotatie en de hoeveelheid warmte uit het binnenste van deze planeten. Baker en Ratcliff tonen dat andere planeten ons veel leren over de aarde, “misschien wel de opmerkelijkste en extreemste” plek in ons zonnestelsel. Het afwijkende karakter van onze planeet is voor de auteurs reden om te schrijven over aardse onderwerpen als de werking van het menselijk brein of sterftegolven op onze planeet. Die onderwerpen vallen uit de toon. Dit boek is op zijn best in de beschrijving van levenloos spektakel op grote afstand.