De jaren zestig-fabel Mad Men gaat over óns

De eerste aflevering van de vierde serie is vanavond te zien op BBC Four: Mad Men laat een beeld zien van de jaren zestig dat eigenlijk over ons gaat.

De weelderige vormen van Mad Men-secretaresse Joan (Christina Hendricks) werden vorige maand door de Britse minister voor Gelijke Rechten aan vrouwen ten voorbeeld gesteld. Foto AMC EMBARGOED NOT FOR PUBLICATION BEFORE 0001hrs 31 AUGUST 2010 ©AMC/Lionsgate Picture shows: Joan Harris (Christina Hendricks) TX: Starting BBC FOUR WEDNESDAY 8TH SEPTEMBER 2010 AMC/Lionsgate

De tijd schrijdt voort, de wereld verandert, ten goede naar het schijnt: de mensen worden rijker, en vrouwen mondiger. Maar niet noodzakelijkerwijs gelukkiger. Don Draper, de sexy reclameman die in 1960 – het jaar waarin het eerste seizoen van Mad Men speelde – de ene interessante maîtresse na de andere had, kwijnt na zijn scheiding van Betty weg in een kille vrijgezellenflat. In opperste onbehaaglijkheid maakt hij gebruik van de diensten van een prostitué, die hem tijdens de daad oorvijgen moet toedienen.

Zijn ex-vrouw Betty vergaat het niet veel beter. Vreugdeloos leeft zij met haar nieuwe man, die in tegenstelling tot haar ex Don een door en door betrouwbaar type is. En tevens door en door kil en saai.

Als je het zo opschrijft, zou je denken dat Mad Men een soapserie is. Maar dat is het niet. Drama’s die in een soap afleveringen lang uitgemolken zouden worden – zoals in het eerste seizoen een poging van een collega om Don te chanteren met de ontdekking dat hij eigenlijk iemand anders is – worden in Mad Men in tien minuten afgedaan, constateerde de schrijver David Hare onlangs in het Britse weekblad The Guardian. De meeste tijd wordt in de serie besteed aan schildering: van de consumptiecultuur, van veranderingen in het bedrijfsleven, van de normen die mensen voor zichzelf en voor anderen aanleggen.

De sterke indruk van authenticiteit die de serie maakt is volgens Hare het gevolg van het feit dat de serie eigenlijk over onze tijd en ons gaat. Onder het mom van een sociaal-culturele kroniek van de vroege jaren zestig – waarin de wereld snel lijkt te veranderen – wordt in feite de vraag gesteld: ‘Is er eigenlijk wel iets wezenlijks veranderd?’

Hare’s these zou een verklaring zijn voor de grote invloed die Mad Men heeft. De Britse minister voor Gelijke Rechten Lynne Featherstone stelde onlangs het uiterlijk van de voluptueus gevormde Joan, gespeeld door Christina Hendricks, ten voorbeeld aan de moderne vrouw. Te zeer domineert in reclame het magere model, aldus de minister. „We hebben meer van deze rolmodellen nodig”.

Zo groot is de honger naar Mad Men, dat de BBC besloten heeft de uitzending van het vierde seizoen – dat in augustus al is begonnen op de Amerikaanse zender American Movie Channel – maanden naar voren te halen. Oorspronkelijk was het de bedoeling dat op BBC 2 eerst alle oudere afleveringen te zien zouden zijn, alvorens seizoen vier aan de beurt kwam. Maar de gegronde vrees bestond dat tegen die tijd erg veel Mad Men-fans de serie al illegaal zouden hebben gedownload. Vandaar dat deze week op BBC Four (in digitale vorm beschikbaar op veel Nederlandse kabelnetten) ijlings een begin is gemaakt met seizoen vier.

Aan beide zijden van de Atlantische Oceaan hebben kranten als The New Republic en The Guardian een ‘Mad men watch’ ingericht, waar elke uitgezonden aflevering wordt becommentarieerd en geanalyseerd. Duiding van de serie, en het daarin door hoofdscenarioschrijver Matthew Weiner gegeven beeld van sociale verandering, is ook het doel van de groeiende stroom boeken. Een van de aardigste is Mad Men Unbuttoned van Natasha Vargas-Cooper (uitgegeven door HarperCollins). Het is een soort encyclopedie van Mad Men, ingedeeld op thema: wat betekende het in de vroege jaren zestig om naar de psychiater te gaan, om als alleenstaande vrouw seks te hebben, om als fotomodel te werken? Waarom rookten zwangere vrouwen onbekommerd door?

Soms zijn de historische feiten erg verrassend: de meeste Amerikanen wisten op 22 november 1963 binnen 45 minuten dat John F. Kennedy was vermoord – niet door radio of televisie, maar omdat een ander hun dat verteld had. Pas daarna zetten ze radio of televisie aan. Net als bij seks of de positie van vrouwen knaagt daar dan die ene vraag: er is veel veranderd, maar is de wereld er ook op vooruitgegaan?

Mad Men heeft er zeker veel toe bijgedragen dat Amerikaanse televisieseries plotseling een centrale plaats innemen in het culturele leven. In het juli/augustusnummer van het Franse Cahiers du cinéma analyseert Jean-Sébastien Chauvin met welke technieken van de klassieke Hollywood-cinema Mad Men gemaakt is: camera-instellingen op bureau- of secretaressehoogte, die de indruk wekken dat je naar pratende standbeelden kijkt. Veelvuldig staren in de lege ruimte, wat aan de figuren iets diepzinnigs en eenzaams geeft. Ouderwets misschien – wel mooi wel in een serie die nu al een paar jaar internationaal een culturele invloed heeft, waar geen Hollywoodfilm in diezelfde jaren aan kon tippen.

De eerste aflevering van seizoen 4 van Mad Men is vanavond om 23.30 u. op BBC Four. De volgende is woensdag a.s om 23.00 u., ook op BBC Four.