Zelf lynxfossielen zoeken in oerzand

Bezoekers van Naturalis in Leiden krijgen dit weekeinde voor het eerst de kans mee te helpen met archeologisch onderzoek: ze kunnen oeroud zand zeven, op zoek naar fossielen en botresten.

De Tweede Maasvlakte wordt aangelegd met zand dat is opgebaggerd uit de bodem van de Noordzee, op 20 meter diepte. Paleontologen en archeologen beseften dat dit een unieke kans bood, want dit zand zit vol met fossielen, botresten, vuurstenen werktuigen en harpoentjes van Neanderthalers uit het Pleistoceen van tussen de 50.000 en 1 miljoen jaar oud.

De Tweede Maasvlakte is tot 2013 niet toegankelijk voor bezoekers in verband met de werkzaamheden.

Maar de fossielliefhebber die al met een emmertje en schepje klaar stond voor een tripje richting Rotterdam, hoeft niet tot 2013 te wachten. Voor museum Naturalis in Leiden is een uitzondering gemaakt.

Met behulp van beachcleaners, apparaten die normaal worden gebruikt voor het schoonmaken van het strand, zijn vijftien zakken van 1 m³ met dit oeroude zand gevuld.

Tijdens het Pleistoceen leefde er op de steppe die nu de bodem van de Noordzee vormt een enorme variëteit aan dieren. Die bodem wordt door paleontologen niet voor niets, met een verwijzing naar het natuurreservaat in Afrika, ‘De Serengeti van het noorden’ genoemd.

Dit gebied is een paradijs als het gaat om stoffelijke resten van mammoeten, grottenleeuwen, hyena’s, neushoorns, rendieren, lynxen, otters en andere, kleine zoogdieren. Het is vrijwel zeker dat er ook Neanderthalers geleefd hebben.

Morgen en overmorgen kunnen bezoekers van Naturalis de inhoud van de zakken zeven en sorteren onder toeziend oog van vrijwilligers van niet alleen Naturalis, maar ook van het Natuurhistorisch Museum Rotterdam, de Universiteit Leiden, de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed, de Werkgroep Pleistocene Zoogdieren en de Werkgroep Tertiair en Kwartair Geologie.

Behalve fossielen zijn de onderzoekers ook blij met houtresten, want die kunnen gebruikt worden bij het dateren van vondsten.

Eén van de vijftien zakken prehistorisch zand stond afgelopen week al klaar op de binnenplaats van het museum, zodat journalisten een voorproefje fossielzoeken konden krijgen.

Zodoende heb ik afgelopen woensdag zelf al een bijdrage kunnen leveren aan het onderzoek. We kregen een bak vol zand uit de zak. Gewapend met een vergrootglas heb ik fanatiek de schelpjes en steentjes in die bak bestudeerd.

En ja, ik heb zelfs botresten gevonden. Natasja den Ouden, paleontoloog en projectleider, concludeerde dat het om overblijfselen van een vogelachtige ging, vanwege de holle structuur.

Behalve met botten zit het zand ook vol met fossiele schelpen, (bewerkte) vuursteentjes en stukjes hout.

De vondsten die het komend weekeinde met hulp van het publiek gedaan worden, zullen worden gebruikt voor een onderzoek, waarbij de aandacht vooral uitgaat naar de kleinere zoogdieren.

Waardevolle ontdekkingen worden na het onderzoek tijdelijk geëxposeerd in Naturalis en zullen vervolgens in Natuurhistorisch Museum Rotterdam worden ondergebracht.

Dus iedereen die ervan droomt ooit een archeologische ontdekking te doen, is dit weekend vanaf 10.30 uur welkom in Naturalis.

Wie weet bent u degene die een kaak van een grottenleeuw of een handbijltje van een prehistorische jager vindt.

Kijk voor meer informatie over het eenmalig archeologisch onderzoek op: www.naturalis.nl onder het kopje ‘help de onderzoeker’