Van wie is Yukos Finance?

Het Amsterdamse Hof moet oordelen over de onafhankelijkheid van Russische rechters. Is het Yukos-verhaal een complottheorie of een mensenrechtenschending?

De cliënten zijn Russen, een Nieuw-Zeelander uit Moskou en Amerikanen uit Houston en Honolulu. Ze vechten om de nalatenschap van een Russische oliemaatschappij. In dit geval om een dochterbedrijf, Yukos Finance, dat als belangrijkste bezit een pijpleiding in Slowakije heeft. Waarde: ongeveer 300 miljoen dollar.

Maar de advocaten zijn Nederlanders. Net als de aanwezige pr-adviseurs bij een zitting bij het Amsterdamse gerechtshof gisteren. En de Nederlandse rechters die een oordeel moeten vellen over een Russisch faillissement en eigenlijk over de vraag of de Russische rechterlijke macht onafhankelijk is of aangestuurd wordt door de politieke machthebbers.

Dit is ‘Nederland Brievenbusmaatschappijland’ in optima forma. Het gevecht gaat om wie zich eigenaar mag noemen van de aandelen van Yukos Finance, een van de vele buitenlandse dochterbedrijven van de voormalige oliegigant Yukos Oil. Yukos Finance is een Nederlandse vennootschap, die nooit personeel of een kantoor in Nederland heeft gehad. Wel een postbus, op het adres van TMF. Dat is een trustmaatschappij die vele duizenden bv’s beheert. Het gaat vaak om bedrijven die zich om belastingtechnische redenen in Nederland hebben gevestigd. En vertrouwen op het goed functionerende rechtsysteem.

De centrale vraag op de zitting was wie eigenaar is van Yukos Finance, sinds het in 2006 door de Russische curator Rebgun op een veiling aan de Russische investeringsmaatschappij Promneftstroy heeft verkocht. De bestuurders van Yukos Finance David Godfrey en Bruse Misamore vinden dat zij nog gaan over die bezittingen, omdat het faillissement van moedermaatschappij Yukos Oil in Rusland onrechtmatig is en de curator Yukos Finance niet had mogen verkopen. Promneftstroy en de curator bestrijden dat. Net als de status van Godfrey en Misamore: „Zij zijn geen schuldeiser, geen aandeelhouder. Zij zijn helemaal niks”, zei advocaat G.H. Gispen die voor Rebgun optrad.

De advocaten van Promneftstroy proberen daarmee de zaak simpel te houden. De rechter moet alleen maar kijken of Promneftstroy rechtmatig de aandelen op een veiling heeft verkregen van de curator. Advocaat Robert van Galen, optredend voor Godfrey en Misamore, stelde dat Promnefstroy openlijk is gewaarschuwd .

Het gerechtshof moet dus wel degelijk, net als de rechtbank in 2007, de rechtmatigheid van het Russische faillissement onderzoeken. En daarmee de achterliggende vraag of moedermaatschappij Yukos Oil, van de nu in in de gevangenis verblijvende tycoon Michail Chodorkovski, via belastingaanslagen, bevriezing van tegoeden en een faillissement illegitiem is onteigend op politieke gronden.

„Complottheorieën”, noemde de advocaten Mulder en Ouwehand van Promnefstroy deze gisteren. Zij betichtten Chodorkovski van maffiapraktijken om zijn oliemaatschappij groot te maken. Zij probeerden duidelijk te maken dat de belastingontduiking „brutaal en grootschalig” was, die ook in het westen tot bestraffing zou hebben geleid. Door aan te geven dat tientallen Russische rechters zich met zowel de belastingzaak als het faillissement hebben bemoeid, probeerden ze de politieke invloed te bagatelliseren. Ze riepen het gerechtshof op om „niet zoals de rechtbank” mee te gaan met het verhaal dat in een dure pr-campagne door het kamp van Godfrey en Misamore wordt opgehouden.

Van Galen probeerde duidelijk te maken dat er „geen betrouwbare bronnen te vinden zijn die beweren dat de Russische rechterlijke macht, in zaken als waar het hier om gaat, wél onafhankelijk en partijdig optreedt”. Zo betoogde hij dat de later gewraakte belastingstructuur bij de Russische fiscus bekend was en er ook geen grondslag was voor de naheffing.

Ondertussen moet het Europese Hof voor de Rechten van de Mens nog uitspraak doen of Yukos Oil tegen de regels onteigend is. Een oordeel dat volgens de advocaten van Yukos Finance zeker mee zou moeten wegen. De advocaten van Promnefstroy vinden dat onzin. Juist omdat getroffenen op basis van die procedure alle schade bij de Russische staat zouden kunnen verhalen, hoeft Promnefstroy daar niet voor op te draaien.