selectie Open Monumentendag

De smaak van de 19e eeuw is dit jaar het thema van de Open Monumentendagen. Dit weekend zijn er duizenden monumenten in heel Nederland open voor publiek. Fabrieken, watertorens, gemalen, musea, theaters, villa’s en landhuizen.

Verborgen ornamenten

Amsterdam Theater Carré opende in 1887 zijn deuren. Het neoclassicistische en rijk gedecoreerde gebouw bevatte zowel een circuspiste als een variététheater en bood plaats aan tweeduizend toeschouwers. In de loop van de tijd is Carré veranderd in een theater. Bij de ingrijpende restauratie in 2004 kwamen de spanten van de koepel weer in het zicht. Ook werden schilderingen uit diverse bouwperioden aangetroffen. De nieuwe foyer in de kap heeft een schitterend uitzicht over de Amstel. Rondleidingen zijn er op 11 en 12 september tussen 10-17u.

Ook het Rijksmuseum is twee dagen tussen 10-17u open; elke 15 minuten zijn er rondleidingen, waarbij te zien is hoe het gebouw naar de oorspronkelijke negentiende-eeuwse opzet van architect P.J.H. Cuypers wordt teruggebracht. Start bouwkeet Museumstraat (Museumplein-zijde). Duur: 45 minuten. Toegang gratis.

Inl www.rijksmuseum.nl/open-monumentendag

Fabrieksgebouwen

Amsterdam Wie een mooi voorbeeld wil zien van fabrieksgebouwen uit de negentiende eeuw, zoals de Van Genthallen, de Werkspoorhallen van architect A.L. van Gendt, kan 11 en 12 september mee met een wandeling die de negentiende-eeuwse industriële ontwikkelingen als thema heeft, door Oostenburg en het Entrepodok. Ook zijn er Jordaanwandelingen langs de negentiende-eeuwse sociale woonblokken van P.J. Hamer en J.E. van der Pek en – omdat de grachtengordel op 31 juli is toegevoegd aan de werelderfgoedlijst van UNESCO - een UNESCO-wandeling langs de grachten en de zeventiende-eeuwse stadsuitbreiding.

Res: www.openmonumentendag.amsterdam.nl

Ik adem de wereld

Delft De Lijm- en Gelatinefabriek uit 1885, nu Lijm&Cultuur, is het decor van de voorstelling Ik adem de wereld, lijm en cultuur, met ‘lucht’ als thema – een mix van Japanse Butoh-dans, installaties en live muziek. Het woonhuis van kunstschilder Paul Tertar van Elven (1823-1896) is ook te bezoeken. Hij woonde dertig jaar in het pand (Koornmarkt 67) en liet het met inboedel en al aan de stad na.

Lijm&Cultuur, Rotterdamseweg 270. Op 11 sept 13u, 16u en 20u, 12 sept 13u en 16u. Toegang gratis. Een gratis watertaxi van Canalhopper Delft pendelt tussen de Koornmarkt en het terrein van Lijm & Cultuur aan de Schie. Inl www.fieldsofwonder.nl.

Sobere baksteencultuur

Utrecht Voor Utrecht was de negentiende eeuw een tijd waarin de middeleeuwse omwalling plaatsmaakte voor een monumentaal stadspark en er zowel binnen als buiten de stadssingel nieuwe bouwwerken verrezen. In de stad zijn alle negentiende-eeuwse bouwstijlen te bewonderen: van neoclassicisme tot neogotiek en neorenaissance, maar ook een sobere baksteenarchitectuur. Op 11 september is er een ruime keus aan negentiende-eeuwse bouwwerken: de neoclassicistische Augustinuskerk, het stadhuis, de Winkel van Sinkel., de neogotische Willibrorduskerk, de woning van sigarenfabrikant Ribbius Peletier en De Zeven Steegjes – gebouwd tussen 1845 en 1865 achter een bierbrouwerij. Speciale aandacht is er dit jaar voor de Maliebaan.

Kunstzaal en Rookzaal

Apeldoorn In de oostelijke zijvleugel van Paleis Het Loo had koning Lodewijk Napoleon in 1806-1810 een Koninklijke schouwburgzaal laten ontwerpen. Koning Willem III liet aan de tuinzijde hiervan een schouwburgfoyer bouwen en richtte deze in met een verzameling beelden en schilderijen van eigentijdse kunstenaars. De zaal, die de ‘Kunstzaal’ zou gaan heten, werd in 1875 door de Arnhemse architect L.H. Eberson veranderd met door Johannes Stortenbeker geschilderde voorstellingen van beroemde Hollandse kunstenaars, zoals Rembrandt en Jan Steen. Aangrenzend is ook de ‘Rookzaal’ te bezichtigen.

Op 11 en 12 sept tussen 10- 17u. Entree via de Oostelijke vleugel.

Zangofestival

Haarlem Op de Grote Markt staat een negentiende- eeuwse spiegeltent voor het Zango Festival, een mix tussen tussen zang en tango. Zestig koren zingen in het Korenlint op monumentale locaties. En er zijn concerten, rondleidingen en exposities.

Havenbaronnen

Rotterdam De mooiste verzameling negentiende-eeuwse villa’s en kantoren van Rotterdam staat in het Scheepvaartkwartier. Daar lieten de havenbaronnen hun huizen bouwen. Op 11 september zijn er lezingen en rondleidingen o.a. aan de Parklaan 3 (van Parc Makelaars), Parklaan 5 (villa Welgelegen), het Westerkadehuys (Westerkade 1-6), Koningin Emma

plein 1 (met om 13u30 en 15u30 negentiende-eeuwse muziek door het Dames Danzi Strijkkwartet), het Atlantic Hous en de Parklaanflat. Het vlakbij gelegen Wereldmuseum uit 1851 aan de Willemskade is onlangs verbouwd, directeur Stanley Bremer geeft een rondleiding.

Inl www.openmonumentendagrotterdam.nl

Historische dijken

Noord-Holland Ontstaan op drassige moerasgronden zijn de Noord-Hollandse dijken altijd aangepast aan de omstandigheden. Op zaterdag is er een programma met verhalen en muziek door o.a. pianist Ivo Janssen en harpiste Lavinia Meijerbij bij lunches en diners in de kerken van Eenigenbrug, Oudendijk, Valkkoog en de Martinuskerk van Schellinkhout, exposities en fiets en wandelroutes op de Wierdijk, de Westfriese Omringdijk, Noorder-IJ en Zeedijken.

Inl www.septembergeluiden.nl en www.cultuuropdekaart.nl

Muzikale monumenten

Dordrecht In vijf monumenten in de Dordtse binnenstad worden zondagmiddag concerten gegeven. Er is klassieke muziek, soms gemengd met klanken uit niet-westerse landen en andere muziekstijlen in het Stadhuis, de Trinitatiskapel, kunstgenootschap Pictura, Bibelot (Bonifatiuskerk) en de Kunstkerk. En er is een wandelroute langs monumenten.

Inl www.vvvdordrecht.nl

Hoge heren

Den Haag Vroeger mochten alleen hoge heren bij Sociëteit De Witte (Plein 24) uit 1870 naar binnen, maar dit weekend is De Witte ook open voor gewoon publiek. De rechtervleugel van de Nieuwe of Littéraire Sociëteit werd oorspronkelijk ontworpen door Cornelis Outshoorn. Later kwam daar de Grote Conversatiezaal bij in een neo-Lodewijk XIV-stijl (neo-barok) met een blauwe wolkenhemel met Venus aan de westkant en Amor en Venus aan de oostkant. En wie een keer zonder pasje de Eerste en Tweede Kamer wil bezichtigen kan ook daar 11 september tussen 10-17u terecht.

Sigarenfabriek Willem II

's-Hertogenbosch De sigarenfabriek Goulmy en Baar (Boschveldweg 471) is in 1898 gebouwd en in 1908 uitgebreid. De van oorsprong Bossche sigarenfabrikanten gingen eind negentiende eeuw terug van Amsterdam naar ’s-Hertogenbosch, omdat er in de stad een bloeiende sigarenindustrie was. Later werd de fabriek eigendom van sigarenfabrikant Willem II. De buitenkant is vormgegeven als een bakstenen kasteel met kantelen en een traptoren. Tegenwoordig is het een werkplaats voor kunstenaars, expositieruimte en oefen- en concertzaal. Open op 11 september tussen 10-17u met rondleidingen tussen 12-15u.

Het volledige programma staat op: www.openmonumentendag.nl