Koude film over een koude killer

Vanavond is de première van The American, met George Clooney in de hoofdrol.

Hij speelt een man die de wereld het liefst door de lens van een vuurwapen ziet.

Eigenlijk begint een carrière pas wanneer iemand iets voor de tweede keer doet. Het eerste boek of de eerste film, dat is vaak een hartekreet. De tweede keer, als die er komt, is werk. In de popmuziek bestaat het beruchte ‘tweede-albumsyndroom’: de eerste plaat is een uitbarsting van jarenlange, opgehoopte creativiteit en veel bands worstelen vervolgens met de vraag wat er daarna moet komen. In de film is het niet zo heel anders. De meeste mensen kennen Les quatre cents coups nog, de debuutfilm van François Truffaut, maar Tirez sur le pianiste, Truffauts tweede, is voer voor filmhistorici.

Control, de eerste speelfilm van sterfotograaf Anton Corbijn, die vanuit Strijen in de Hoeksche Waard de wereld veroverde, detoneert niet eens zo heel sterk naast de legendarische debuutfilm van Truffaut. Zijn film over het leven van Ian Curtis, de jong gestorven zanger van doemgroep Joy Division, was een van de meest indrukwekkende debuten van de laatste jaren. En The American, zijn tweede film, past ook wel in het ‘tweede-filmsyndroom’.

The American, opgenomen in de ruige Italiaanse streek Abruzzo, en met George Clooney in de hoofdrol, is aangenaam genoeg om naar te kijken, maar ontbeert het gevoel van urgentie en innerlijke noodzaak van Control. De film, naar een misdaadroman van de Britse schrijver Martin Booth, oogt koud en gaat ook over een ijskoud, onaangedaan personage: moordenaar en wapenmaker Jack (Clooney). The American onderzoekt wat de grenzen van zo’n kille, op uiterlijke vorm en ritueel gerichte levenshouding zouden kunnen zijn, maar blijft zelf grotendeels binnen de lijnen van wat de Italianen fare bella figura noemen.

Corbijns Italië is fraai gefilmd, maar zeker niet toeristisch of glossy. Het verschil is groot tussen de film en het fotoboek Inside The American dat Corbijn gelijktijdig met de film liet verschijnen, met vaak prachtige snapshots van de productie. Het boek is een navertelling van de film als beeldverhaal en biedt een blik achter de schermen. De foto’s zijn warmer, romantischer en eerlijk gezegd ook boeiender dan de film zelf. De snel tussen het filmen door gemaakte foto’s bevatten een element van verrassing en improvisatie, dat ook de wat stijve film, die vanavond op het filmfestival in Vlissingen in première gaat, goed had kunnen gebruiken.

George Clooney, tevens coproducent, speelt een killer with an attitude. Aanvankelijk is hij een man zonder eigenschappen, die de wereld liefst klinisch door de lens van een vuurwapen beschouwt; een man die een verlengstuk is geworden van zijn gekoesterde machinerie.

De parallel tussen het vizier van zijn wapen en de lens van de camera ligt voor de hand, en zal fotograaf Corbijn hebben aangetrokken. Maar die suggestie wordt nodeloos ingewreven, doordat Jack zich uitgeeft voor fotograaf („Landschappen, geen mensen.”) in het dorp waar hij zich schuilhoudt voor moordenaars die het op hem hebben voorzien.

Jacks professionele kilte en afstandelijkheid houden uiteraard geen stand. Hij legt contact met priester Benedetto (Paolo Bonacelli), die zich zorgen maakt, en met een prostituee, Clara (Violante Placido). Thekla Reuten heeft (met drie verschillende kapsels) een belangrijke, maar beperkte rol als opdrachtgever van Jack. Ze figureert prominent in de rommelige, volstrekt onbegrijpelijke climax.

Inspiratiebron voor Corbijn waren de westerns – tv-serie Rawhide voorop – die hij in zijn jeugd graag keek. De film begint met een klassiek vuurgevecht in fraaie, besneeuwde panoramabeelden; een shootout die zich verticaal afspeelt – van laag naar hoog – precies zoals de legendarische westernregisseur Anthony Mann ze graag ensceneerde in films als The Naked Spur.

Ook zit er meer dan een vleug van het veelvuldig gekopieerde Le Samouraï van Jean-Pierre Melville in The American. Het hoge westerngehalte wordt onderstreept door in een café op de televisie een spaghettiwestern van Sergio Leone te laten zien, en de cafébaas daar dan ook nog eens commentaar op te laten geven. Driedubbelop, te veel.

Clooney is een geweldig komische acteur, zijn staat van dienst in serieuze rollen is wisselvalliger. Hier en daar is hij al getipt voor een Oscar voor zijn minimalistische spel in The American. Hij deinst er niet voor terug om grijs aan de slapen voor de camera te verschijnen. Hij speelt immers een moordenaar die zijn beroep zat is en er wel uit zou willen. Maar het onderscheid tussen ingehouden en suggestief, en gewoon saai en eentonig spel, is buitengewoon subtiel bij Clooney. Voorlopig is de listige advocaat in Michael Clayton nog altijd zijn beste serieuze rol.

In de mooiste scène bedrijft Jack de liefde met Clara in een bordeel. Die scène is prachtig, niet zozeer vanwege Goerge Clooney, maar vanwege zijn tegenspeelster Violante Placido, die zich zeer intiem en kwetsbaar heeft durven laten filmen. Vaak blijft de erotische onderstroom – soms de hoofdstroom – in Corbijns fotografie onopgemerkt, waarbij het overigens geen verschil maakt of hij mannen of vrouwen voor zijn lens heeft. Hoe onterecht dat is, blijkt nog eens in deze in hoerig rood licht gehulde scène. Een erotische film van Corbijn, dat zou iets zijn om echt naar uit te kijken.

The American opent vandaag het festival ‘Film by the Sea’ in Vlissingen en draait vanaf 16 september in de bioscoop. Koop kaarten en bekijk het programma op filmbythesea.nl