Brutale en spannende, maar ook oubollige televisie

Er is veel veranderd bij de publieke omroep. Actualiteitenrubrieken zijn gekleurder. „De pech van rechtse omroepen is dat ze de tijdgeest mee hebben.”

Verslaggever Rutger Castricum van het programma PowNews trakteert een jarige Geert Wilders op een doos met taartjes. De PVV-leider prijst het Turkse notengebak baklava en is minder gecharmeerd van de Hollandse tompouce. „Ik wist niet wat ik zag”, zegt programmamaker Ad van Liempt, medeoprichter van Nova. „De buitengewoon amicale manier waarop Wilders met de verslaggever omging, stond haaks op zijn verbitterde relatie met de media. Ach, die makers van PowNews schoppen een beetje keet.”

De nieuwe omroepen PowNed en WNL, allebei initiatieven van het Telegraafconcern, gaven deze week voor het eerst op tv hun gekleurde kijk op het nieuws in steriele decors. De omroeptop haalde de bezem door de actualiteiten- en opinieprogramma’s. Bestaande rubrieken zouden te weinig onderscheidend en te links zijn in een gepolariseerde tijd waarin de verschillen in de politiek zijn verscherpt.

Netwerk maakte plaats voor Uitgesproken, waarin VARA, EO en WNL met eigen redacties het nieuws respectievelijk een progressieve, christelijke of conservatief-liberale tint geven. PowNews schopt tegen de gevestigde orde. De KRO blaast vanaf zondag Brandpunt nieuw leven in. Nova is opgegaan in Nieuwsuur dat de actualiteit ‘ongebonden’ wil brengen.

Nico Haasbroek, lid van de werkgroep alternatieve publieke omroep en oud-hoofdredacteur van het NOS Journaal, vond PowNews het spannendst. Hij prijst de brutaliteit ervan, omdat het knipoogt naar geijkte interview- en presentatievormen. „Maar televisie is een heel burgerlijk medium. Je weet niet of kijkers het willen.”

De kijkcijfers van PowNews schommelen in de debuutweek rond de 300.000. EenVandaag, de enige actualiteitenrubriek die bleef, trok in het informatieve segment samen met Pauw & Witteman de meeste kijkers deze week (beide zo rond de miljoen).

Marcel Broersma, hoogleraar journalistieke cultuur en media aan de Rijksuniversiteit Groningen, vindt het interessant om te zien hoe de makers het concept van weblog GeenStijl, waaruit PowNed is voortgekomen, vertalen naar televisie. „Ze halen politici uit hun geijkte gedragspatroon door afwijkende vragen te stellen. Maar de uitwerking is knullig en slordig. Tv maken is een vak.”

De wetenschappelijke wereld kijkt nieuwsgierig naar Hilversum. De Nieuwsmonitor van de Universiteit van Amsterdam begint een onderzoek naar de politieke inkleuring van nieuws en actualiteiten op tv. Het Centre for Journalism Studies aan de Rijksuniversiteit Groningen onderzoekt hoe politici in de verschillende nieuwe programma’s aan de tand worden gevoeld.

De eerste indruk? Haasbroek vindt dat het dagelijkse ontbijtprogramma Ochtendspits van WNL niet de schreeuwerige chocoladeletters uit De Telegraaf naar tv vertaalt. Het dagblad zelf wijdt een stroom positief getinte artikelen aan de omroep, een initiatief van hoofdredacteur Sjuul Paradijs dat formeel los staat van de krant. WNL speelt te veel op safe, heeft te weinig brutale rechtse meningen, vindt Haasbroek. Van Liempt zegt dat Ochtendspits op voorganger Goedemorgen Nederland lijkt. Het is volgens hem lastig om je te onderscheiden met weinig budget (zie kader).

Voorspelbaar noemt Haasbroek het opinieprogramma Uitgesproken, dat het visitekaartje moet zijn van de ideologische profileringsdrift. Nieuwe linkse samenwerking (VARA), bezwaren tegen ‘embryo-adoptie’ (EO) en ‘gemeenten verspillen gemeenschapsgeld aan ontwikkelingshulp’ (WNL) waren deze week enkele van de onderwerpen. „De pech van rechtse omroepen is dat ze de tijdgeest mee hebben en er een rechtse regering komt. Als het land verrechtst, is het minder leuk om links te jennen”, zegt Haasbroek.

En de eerste VARA-bijdrage aan Uitgesproken? „Fossielen-tv” en „het bejaardenkransje uit Huize Avondrood” luidden oordelen op Twitter. Van Liempt sloeg het debuut van presentator Jan Tromp (ex-Volkskrant) geamuseerd gade. „De VARA heeft sinds 1990 geen gekleurde journalistiek meer gemaakt. In de uitgangspunten stond dat het een onafhankelijke journalistieke organisatie was. De nieuwe profilering, die ik ‘herzuiling’ noem, heeft de omroep al jaren niet meer beoefend. Dan krijg je zo’n saai item met drie nurkse mannen aan een tafel die voor linkse samenwerking zijn. Dat is terug naar de jaren zeventig.”

Haasbroek: „Bestuurlijk is alles in hokjes gestopt, maar zo werkt de journalistiek niet meer. Ik voorspel dat de nieuwe omroepen niet nodig waren omdat ze gewoon agendajournalistiek gaan brengen.”

Van Liempt: „Als je met een kleine redactie één of twee keer per week een half uur uitzendt, kun je weinig toevoegen. Bovendien zie je deze herzuiling op geen andere plek in de samenleving. Er is een overdosis EO in het bestel. De kerken zijn leeggelopen.”