Achter de deur die anders dicht is

Dit weekend zijn de Open Monumentendagen. Thema: de smaak van de 19e eeuw.

Fabrieken, watertorens, gemalen, landhuizen en musea zijn open voor publiek.

Verborgen ornamenten

Amsterdam Theater Carré opende in 1887 zijn deuren. Het neoclassicistische en rijk gedecoreerde gebouw bevatte zowel een circuspiste als een variététheater en bood plaats aan tweeduizend toeschouwers. In de loop van de tijd is Carré veranderd in een theater. Bij de ingrijpende restauratie in 2004 kwamen de spanten van de koepel weer in het zicht. Ook werden schilderingen uit diverse bouwperioden aangetroffen. De nieuwe foyer in de kap heeft een schitterend uitzicht over de Amstel.

Fabrieksgebouwen

Amsterdam Wie een mooi voorbeeld wil zien van fabrieksgebouwen uit de negentiende eeuw, zoals de Van Gendthallen/Werkspoorhallen van architect A.L. van Gendt, kan mee met een wandeling die de negentiende-eeuwse industriële ontwikkelingen als thema heeft, door Oostenburg en het Entrepotdok. Ook zijn er Jordaanwandelingen langs de negentiende-eeuwse sociale woonblokken van P.J. Hamer en J.E. van der Pek en – omdat de grachtengordel op 31 juli van dit jaar is toegevoegd aan de werelderfgoedlijst – een UNESCO-wandeling langs de grachten en de zeventiende-eeuwse stadsuitbreiding.

Sobere baksteencultuur

Utrecht Voor Utrecht was de negentiende eeuw een tijd waarin de middeleeuwse omwalling plaatsmaakte voor een monumentaal stadspark en er zowel binnen als buiten de stadssingel nieuwe bouwwerken verrezen. In de stad zijn alle negentiende-eeuwse bouwstijlen te bewonderen: van neoclassicisme tot neogotiek en neorenaissance, maar ook een sobere baksteenarchitectuur. Zo is er een ruime keus aan negentiende-eeuwse bouwwerken: de neoclassicistische Augustinuskerk, het stadhuis, de Winkel van Sinkel, de neogotische Willibrorduskerk, de woning van sigarenfabrikant Ribbius Peletier en De Zeven Steegjes – gebouwd tussen 1845 en 1865 achter een bierbrouwerij. Speciale aandacht is er dit jaar voor de Maliebaan.

Kunstzaal en rookzaal

Apeldoorn Speciaal ter gelegenheid van de Open Monumentendagen stelt Paleis Het Loo eenmalig enkele zalen open die normaal gesloten zijn voor publiek. Een is de Kunstzaal in de oostelijke zijvleugel van Het Loo, waar koning Lodewijk Napoleon in 1806-1810 een Koninklijke schouwburgzaal had laten ontwerpen. Koning Willem III liet aan de tuinzijde hiervan een schouwburgfoyer bouwen en richtte deze in met een verzameling beelden en schilderijen van eigentijdse kunstenaars. Aangrenzend is ook de ‘Rookzaal’ te bezichtigen. Dit oorspronkelijke decormagazijn van de schouwburg werd in de tijd van prins Hendrik, echtgenoot van koningin Wilhelmina, omgevormd tot ‘Rook- en Biljartzaal’.

Paviljoen Welgelegen

Haarlem Deze villa werd in opdracht van bankier en kunstliefhebber Henry Hope gebouwd tussen 1785-1792. In 1808 kocht Lodewijk Napoleon het gebouw. In 1813 werd het staatseigendom. Prinses Wilhelmina van Pruisen verbleef er tot aan haar dood in 1820. Sinds 1930 zetelt het provinciaal bestuur van Noord-Holland er. In één van de hoekpaviljoens zijn historische kamers ingericht die blijvend herinneren aan de oorspronkelijke bewoners van dit gebouw uit de 18e en 19e eeuw.

Havenbaronnen

Rotterdam De mooiste verzameling negentiende-eeuwse villa’s en kantoren van Rotterdam staat in het Scheepvaartkwartier. Daar lieten de havenbaronnen hun huizen bouwen. Op 11 september zijn er lezingen en rondleidingen, o.a. aan de Parklaan 3 (van Parc Makelaars), Parklaan 5 (villa Welgelegen), het Westerkadehuys (Westerkade 1-6), Koningin Emma-plein 1, het Atlantic House en de Parklaanflat. Het vlakbij gelegen Wereldmuseum uit 1851 aan de Willemskade is onlangs verbouwd.

Tekenacademie

Leiden In het voormalige woonhuis aan de Pieterskerkgracht 9 zijn sporen te vinden uit verschillende eeuwen. Het voorhuis is het oudst en dateert uit 1620. In de 19de eeuw was het pand in gebruik als christelijke school. De toenmalige eigenaar was Johannes Kneppelhout – als auteur bekend onder de naam Klikspaan. In de roman Kort Amerikaans van Jan Wolkers duikt de hoofdpersoon tijdens de Tweede Wereldoorlog onder in dit gebouw. Tegenwoordig is het in gebruik als tekenacademie.

Jugendstil

Dordrecht Het grote Jugendstilpand aan de Voorstraat 180 werd in 1902 geopend als meubelwinkel. De architect was Dordtenaar Carel Tenenti. Sinds 1993 is het Centrum Beeldende Kunst in het pand gevestigd. De publieksruimtes en kunstuitleen zijn in 2002 opnieuw ingericht door de Rotterdamse ontwerper Richard Hutten (1967), een van de belangrijkste ontwerpers van Droog Design.

Hoge Heren

Den Haag Vroeger mochten alleen hoge heren bij Sociëteit De Witte (Plein 24) uit 1870 naar binnen, maar dit weekend is De Witte ook open voor gewoon publiek. De rechtervleugel van de Nieuwe of Littéraire Sociëteit werd oorspronkelijk ontworpen door Cornelis Outshoorn. Later kwam daar de Grote Conversatiezaal bij in een neo-Lodewijk XIV-stijl (neo-barok) met een blauwe wolkenhemel met Venus aan de westkant en Amor en Venus aan de oostkant. En wie een keer zonder pasje de Eerste en Tweede Kamer wil bezichtigen kan ook daar 11 september tussen 10-17u terecht.

Sigarenfabriek Willem II

’s-Hertogenbosch De sigarenfabriek Goulmy en Baar (Boschveldweg 471) is in 1898 gebouwd en in 1908 uitgebreid. De van oorsprong Bossche sigarenfabrikanten gingen eind negentiende eeuw terug van Amsterdam naar ’s Hertogenbosch, omdat er in de stad een bloeiende sigarenindustrie was. Later werd de fabriek eigendom van sigarenfabrikant Willem II. De buitenkant is vormgegeven als een bakstenen kasteel met kantelen en een traptoren. Tegenwoordig is het een werkplaats voor kunstenaars, expositieruimte en oefen- en concertzaal.

Meer info over alle locaties op: www.openmonumentendag.nl