Wie gaat de jacht van Sarkozy op de Roma stoppen?

Het is mensonwaardig en betrekkelijk onbeleefd om Roma en masse uit je land te zetten, zoals Frankrijk doet.

Het is trouwens ook in strijd met de Europese wetten.

De zigeuners. Ze zijn niet populair, die woonwagenbewoners. In films nog wel. Zigeuners trekken er rond in kleurige wagens, hebben mooie vrouwen met grote oorbellen en kunnen de toekomst voorspellen door in uw hand te kijken. De mannen hebben zich gespecialiseerd in het maken van weemoedige muziek of het werpen van messen voor het amusement.

De publieke opinie bekijkt ze vandaag zo te zien minder romantisch. Zigeuners zijn dieven. Ze stelen en – nog vervelender – ze bedelen, met een vracht kinderen op de arm. Ze stinken ook. En ze betalen geen belastingen. Enfin, dat laatste hebben we van horen zeggen. De rest eigenlijk ook.

In Italië moeten ze er evenmin van weten, van die zigeuners. Een paar jaar geleden stelde Berlusconi nog voor om er vingerafdrukken van te nemen. Op die manier wilde hij ze registreren, inventariseren en zo gauw mogelijk deporteren. In het Italiaans klinkt dat wat zwieriger dan in het Duits, maar het deed toch te veel denken aan een tussenstation naar Auschwitz. De Europese Unie sprak schande en Berlusconi bond in.

Maar nu is het aan de Franse president Sarkozy. Na een paar incidenten in het begin van deze zomer begon zijn jacht op de Roma. Kampen worden met veel machtsvertoon opgebroken en wie niet over de Franse nationaliteit beschikt, moet het land uit. Wie zogezegd vrijwillig vertrekt, kan nog 300 euro krijgen, een premie om aan de grens een warme chocomelk te drinken en onderweg een kleine reparatie aan de caravan te laten uitvoeren.

Die Roma hebben vaak de Roemeense nationaliteit. Met de wagen is het een dag rijden vanuit Frankrijk. Of twee dagen, want met een caravan door de Alpen, dat gaat niet zo rap. Wie zelf geen vervoer meer heeft omdat de Franse bulldozer eroverheen walste, wordt op het vliegtuig gezet. In minder dan drie uur zijn ze thuis. Alhoewel, wat heet ‘thuis’, voor een zigeuner?

Sinds 2007 is Roemenië lid van de EU. Kan dat zomaar, EU-onderdanen en masse uitwijzen? Mag Spanje dan straks de Duitse toeristen collectief deporteren omdat ze te veel bier drinken, slecht gekleed zijn en te luid babbelen? Mogen Nederlanders uit Antwerpen om dezelfde reden collectief op de Flandria naar Zeeland gezet worden? Is er niet zoiets als vrij verkeer van personen in de EU? Betekent dat niet dat we vrij mogen reizen?

Ja en nee. Het vrij verkeer van personen is relatief. Eigenlijk wordt er ‘vrij verkeer van werknemers’ bedoeld. Iedere Europeaan heeft het recht om in een ander EU-land een baan te zoeken. Een Pool die legaal in Nederland en België werkt en hier mooi zijn belastingen betaalt, mag hier wonen. Het zou lastig zijn om elke dag te pendelen. Wie een kolossaal fortuin verzamelde en aantoont dat hij geen last wordt voor de sociale zekerheid in zijn gastland, die mag ook overal waar hij dat wil in de Unie verblijven. Maar voor de rest is het vrij verkeer van personen beperkt, in principe tot drie maanden. Drie maanden toerist spelen, dat mag. Een Roma mag van juli tot september aan de Côte d’Azur kamperen, net als een Duitser of een Belg. Tenzij hij zich misdraagt. Wie een bedreiging voor de openbare orde vormt, kan direct worden uitgewezen. Hooligans tegenhouden aan de grens, dat mag dus. Als een zigeuner in Frankrijk naakt en luidkeels brullend door de straten loopt terwijl hij plundert en verkracht, dan mag Sarkozy die kerel terstond het land uitzetten. Hij mag hem trouwens ook gewoon in de gevangenis gooien.

Wie niet meteen een grote bedreiging vormt, mag drie maanden blijven. Wie dan geen baan heeft, kan verzocht worden het land te verlaten. Maar dat moet wel per geval bekeken worden. Een collectieve uitzetting, dat mag niet. Het is mensonwaardig en betrekkelijk onbeleefd om de woonplaatsen van mensen plat te walsen en ze vervolgens te deporteren. Maar het is ook in strijd met de Europese wetten. Het is uiteraard niet makkelijk om voor de 15.000 Roma die niet over de Franse nationaliteit beschikken, per individu de situatie te onderzoeken. En toch moet het zo gebeuren. Omdat de Europese regels gebouwd zijn op waarden als rechtvaardigheid en vrijheid. Maar blijkbaar is men wat soepeler in de interpretatie als het over zigeuners gaat die weinig populariteit genieten.

Europees president Herman Van Rompuy hult zich dan ook in een diplomatiek stilzwijgen. Maar vooral de rol van de Europese Commissie is nu belangrijk, want het behoort expliciet tot haar opdracht om landen aan te klagen die de regels overtreden. Maar de Commissie aarzelde en durfde Sarkozy niet terug te fluiten. In het Europees Parlement toeterde Barroso deze week, onder luid applaus, dat racisme en xenofobie geen plaats hebben in de Unie. Het is nu de hoogste tijd om Frankrijk ook expliciet terecht te wijzen.

Hendrik Vos is hoogleraar Europese politiek aan de Universiteit Gent. Dit artikel verscheen eerder in De Standaard.