Vechten om de Yukos-boedel...

Zeven jaar na het faillissement van Yukos wordt er gevochten om de erfenis.

Er zijn rechtszaken in Amsterdam, Moskou en Straatsburg.

Vladimir Poetin herhaalde deze week zijn harde beschuldigingen richting de voormalige olietycoon Michail Chodorkovski. De Russische premier zei niet te begrijpen waarom iedereen zich zo druk maakt om de voormalig eigenaar van oliebedrijf Yukos, die door een rechtbank is veroordeeld tot acht jaar strafkamp in Siberië. Hoewel Chodorkovski vastzit wegens belastingfraude, betichtte Poetin hem ook wederom van moord. Yukos werd na de privatisering van de Russische olie-industrie onder het regime van Boris Jeltsin het grootste oliebedrijf van Rusland. Het had een beursnotering in New York en was in 2003 ongeveer 40 miljard dollar waard. Maar toen kwam het in aanvaring met Poetin.

Vandaag wordt de strijd tussen de Russische overheid en tegenstanders van de ontmanteling van Yukos, gevoerd in de Amsterdamse rechtbank. In deze zaak staat centraal of de Russische curator eigendommen van de in Nederland gevestigde dochters, die buitenlandse bezittingen van Yukos beheerden, had mogen verkopen.

Drie vragen en antwoorden over de rechtszaak.

1Waarom zit Chodorkovski gevangen?

Dat gaat terug tot 2003, als Michail Chodorkovski blijk heeft gegeven van politieke ambities en een oppositiepartij financiert. In oktober wordt hij gearresteerd en later veroordeeld wegens fraude en belastingontduiking. Yukos kreeg in 2004 een naheffing van 25 miljard dollar van de Russische belastingdienst, die het niet kon opbrengen. Het faillissement werd in 2006 aangevraagd.

In het lopende proces in Moskou, dat volgens critici zou moeten voorkomen dat Chodorkovski en zijn mededirecteur Platon Lebedev binnenkort vrijkomen, worden beide mannen beschuldigd van het stelen van 350 miljoen ton olie. Tegenstanders voeren aan dat de veroordeling van Chodorkovski en het faillissement van zijn oliemaatschappij een puur politiek karakter hebben.

2Waar gaat de rechtszaak vandaag over?

Over de vraag of de Russische curator eigendommen van de in Nederland gevestigde dochters van Yukos, postbusmaatschappijen Yukos Finance en Yukos International, had mogen verkopen. En of de kopers hun recht daarop mogen doen gelden.

Nee, zei de Amsterdamse rechtbank in 2007. Die vond de wijze waarop de Russische overheid de oliemaatschappij in problemen heeft gebracht in strijd met een behoorlijke rechtsgang en erkende het faillissement niet. De Russische curator had daardoor, zegt de rechtbank, niet mogen beschikken over de buitenlandse bezittingen van het bedrijf. Voor de kopers op veilingen daarvan is dat dan jammer.

De curator betwist dat vandaag in hoger beroep, en ook kopers van deze bezittingen. Voor hen is kern van de zaak dat zij op eerlijke wijze de aandelen hebben verworven van een Nederlandse onderneming en je je dus niet in Nederland tegen een Russisch faillissement kan verzetten. Verder stellen ze dat de belastingontduiking door Yukos, dat tientallen vennootschappen had in fiscale paradijzen als de Maagdeneilanden en Cyprus, wel degelijk is aangetoond.

3Wat is er nog over van het bedrijf van Chodorkovski?

Yukos Oil is grotendeels ontmanteld. De in 2004 nog kleine oliemaatschappij Rosneft, dat nauwe banden heeft met de Russische overheid, heeft het overgrote deel van de Russische bezittingen overgenomen. Andere dochters zijn in veilingen door de curator verkocht. Die verkopen zijn lang niet allemaal voor de rechter aangevochten. Voor het Hof van de Rechten van de Mens in Straatsburg vechten voormalige bestuurders van Yukos het faillissement aan als onwettige onteigening en als een politieke daad.