Tring, tring. Waarom zit de fietsbel links op het stuur?

Waarom zijn de bel en dynamo op een fiets altijd links gemonteerd? „Nagenoeg iedereen is toch rechts?”, vraagt Chris van der Linde uit Krimpen aan den IJssel.

„Geen idee”, is aanvankelijk het antwoord van Cees van Wijk. Veertig jaar werkte hij bij de Gazellefabriek, daarvoor bij de Amsterdamse fietsfabrikant Locomotief en nu is hij woordvoerder van Fietsmuseum Velorama in Nijmegen. „Ik weet wel waarom de kettingkast rechts zit. In de kettingkast zit een tandwieltje en in dat tandwieltje zit een schroefje dat weer vastzit met een boutje. Omdat schroefdraad over de hele wereld rechtsdraaiend is, moet de kast wel rechts zitten. Anders zou je met iedere 25 slagen dat boutje losdraaien. Nu draai je hem vast.”

Linksdraaiend schroefdraad bestaat overigens wel. Het wordt op fietsen gebruikt om de linkertrapper mee vast te zetten. Die zou anders door het trappen kunnen losdraaien.

„De vormgeving van de dynamo is nu eenmaal zo dat de dynamo naar rechts op de band klikt. Dus je kunt ’m niet eens rechts monteren”, zegt Van Wijk. Maar dat is niet altijd zo geweest.

Op de uitgebreide fietswebsite www.rijwiel.net, die is gewijd aan oude Nederlandse fietsen, staan talloze foto’s van antieke rijwielen met de dynamo aan de rechterkant. Sitebeheerder Herbert Kuner mailt: „Met de opkomst van elektrische fietsverlichting op grotere schaal (jaren 20 en 30) bouwden Duitse fabrikanten de dynamo meestal voor rechtse montage. In Nederland hadden zij toen het grootste gedeelte van de markt in handen. Dat veranderde met de oorlog, en daarna waren Nederlandse (Philips, TMI) en Zwitserse (Lucifer, Nordlicht) fabrikanten toonaangevend. Die hadden een voorkeur voor links.” In Duitsland bleef de favoriete plek voor de dynamo rechts.

Omdat de meeste mensen vanaf links op de fiets stappen lijkt het logischer om de dynamo links te hebben zitten, vindt Kuner. Dan kun je hem makkelijk aandoen als je opstapt. Maar anderen stellen dat je bij eventuele reparatie liever aan de rechterkant van je fiets zou staan, in de berm in plaats van midden op de weg. Kennelijk is de vraag wat handig was niet doorslaggevend geweest.

En de fietsbel? Dat weet Kuner ook niet. Maar een bezoeker van het webforum ‘oude fietsen’, waarop Kuner de vraag doorplaatste, heeft wel een idee. Op een van de eerste fietsen, de hoge bi (met enorm voorwiel) zat de handrem al rechts, omdat dat bij de meeste mensen de sterkere hand is. Misschien werd de bel daarom links geplaatst, uit esthetische overwegingen. Of gewoon omdat de linkerhand nog vrij was.

Thalia Verkade