Over mensen die weten dat ze dingen niet meer weten

Scene uit de film Verdwaald in het geheugenpaleis

Verdwaald in het geheugenpaleis

Regie: Klara van Es. In: 9 bioscopen.****

Al sinds de oudheid wordt de metafoor van het geheugenpaleis gebruikt om de herinnering te sturen en te trainen. Het is echter maar de vraag of het zo’n geschikte stijlfiguur is voor wat er met de drie hoofdpersonen uit de documentaire Verdwaald in het geheugenpaleis aan de hand is. Alice, Anita en Louise zijn drie bejaarde bewoonsters van een woongroep voor mensen met het eerste stadium van alzheimer in het Belgische Essen.

Radiomaakster en kunsthistorica Klara van Es volgde de drie vrouwen meer dan een jaar. Ze liet hen ook aan het woord over wat er met hen aan de hand is. Het levert getuigenissen op, altijd zowel geestig als tragisch, van drie mensen die weten dat ze dingen niet meer weten.

Ze weten dat ze ooit meer liedjes hebben gekend, maar kunnen er nu nog maar één zingen. Ze weten nog wat foto’s zijn, maar niet meer wie erop staan. Ze zijn niet zozeer verdwaald in het geheugenpaleis, maar lopen in de ruïnes ervan.

Na de zelfgekozen dood van Hugo Claus wegens alzheimer in 2008, laaide de discussie over euthanasie weer op. Voor Klara van Es een reden om in de beste traditie van de observerende documentaire eerst maar eens te gaan kijken wat een ‘menswaardig’ bestaan is.

Zonder te moraliseren laat zij zien hoe het geheugen niet alleen uit de hoofden en de harten van mensen verdwijnt, maar ook een leegte in hun gezichten achter laat. Confronterend in al z’n soberheid.

Dana Linssen