Musici spelen met nagalm kerk

Noorderkerkconcerten bieden een podium aan bekende en onbekende musici in een bijzondere akoestiek. „We spelen het liefst werk dat echt die mooie ruimte gebruikt.”

Het begon met Bach, tien jaar geleden. Na een ingrijpende restauratie van de zeventiende-eeuwse Noorderkerk in de Amsterdamse Jordaan, bood een buurman, cellist Pieter Wispelwey, aan om er een concert te geven met alle cellosuites van Bach. Het werd een memorabel concert, nadien jaarlijks herhaald, dat meteen ook de ontdekking betekende van de kerk als concertlocatie.

Buurtbewoners riepen de Noorderkerkconcerten in het leven: een concertserie op zaterdagmiddag, als op het plein rond de Noorderkerk ook een drukbezochte biologische markt plaatsvindt. Zaterdag wordt met een uitgebreid feestprogramma in en rond de Noorderkerk het tienjarig bestaan gevierd. In het programma Music, Space & Architecture, met lezingen, films en concerten , wordt de komende weken uitgebreid ingegaan op de relatie tussen muziek, ruimte en architectuur.

„Het wees zich eigenlijk vanzelf”, zegt Jurriaan Röntgen (65), oud-altviolist van het Koninklijk Concertgebouworkest. Hij is al tien jaar organisator van de Noorderkerkconcerten. „Als we zoiets zouden doen, moesten we het koppelen aan die boerenmarkt. Met toegankelijke, korte concerten die mensen makkelijk met inkopen op de markt kunnen combineren.”

‘Een ‘marktplaats voor muziek’ was het ideaal, met gevestigde musici, maar ook alle ruimte voor jong talent om zich te bewijzen. Het gespeelde repertoire moest net zo gevarieerd zijn als de marktwaar buiten, van middeleeuws tot modern.

Röntgen leerde steeds beter de programma’s af te stemmen op de akoestiek van de Noorderkerk. „Er is een enorm lange nagalm, daardoor kun je gewoon niet alles doen. Bij een pianokwartet van Brahms gaan de stemmen door elkaar heen lopen.”

Wat in de Noorderkerk wél werkt, ontdekte Röntgen, zijn niet al te complexe composities voor een relatief homogene bezetting. Dat kan koormuziek zijn uit de bouwtijd van de kerk, die werd voltooid in 1623, maar ook modern werk voor bijvoorbeeld een saxofoonkwartet. Componisten als Daan Manneke schreven maatwerk waarin de ruimte op allerlei manieren wordt benut.

Het Amstel Saxofoon Kwartet hoort bij de ‘jonge honden’ die min of meer door de Noorderkerkconcerten zijn geadopteerd. „We zijn daar altijd welkom om speciale dingen te maken”, zegt saxofonist Ties Mellema. „We spelen het liefst werk dat ook echt gebruik maakt van die mooie, open ruimte. Baltische componisten als Tüür en Pärt, maar ook John Cage’s Four5, door ons gespeeld van áchter het publiek. Dat kan daar heel goed.”

Ook andere musici prijzen zonder uitzondering de karakteristieke ruimte en akoestiek van de Noorderkerk. Cellist Wispelwey: „Ik pas mijn interpretatie erop aan: ik maak meer ruimte tussen de noten. Het is heel bijzonder om in de Noorderkerk je geluid de ruimte in te slingeren.”

Blokfluitist Erik Bosgraaf: „Je kunt er echt in verdwijnen, door een heel subtiel decrescendo te spelen waarna de akoestiek eigenlijk het einde van de toon maakt.”

De lange nagalm zorgt soms ook voor onvoorziene meerstemmigheid. Bosgraaf: „Een solo-optreden in de akoestiek van de Noorderkerk is eigenlijk een duet”.

10 jaar Noorderkerkconcerten: 11 september 11u-17u Noordermarkt, Amsterdam.Themareeks Music, Space & Architecture: 18 sept t/m 9 okt. Inl: www.noorderkerkconcerten.nl.