Moslimmer dan moslim

Four Lions van Chris Morris is een virtuoze komedie.

De film gaat over vier stuntelige jihadstrijders die een zelfmoordaanslag proberen te plannen.

Leider Mohammed Atta van de 9/11-aanslagen die klaagt dat de Joden wc-deuren met opzet te dun maken, als zijn makkers grappen maken dat hij urineert als een paard. Meesterbrein Khalid Sheik Mohammed die twee uur lang voor de spiegel poseert op zoek naar het pak dat hem het minst dik maakt. Jihadisten die discussiëren over wie cooler is: Bin Laden of Johnny Depp. Een groep terroristen die tijdens de millenniumnacht een speedboot vol explosieven laadt voor een zelfmoordaanslag op een oorlogsschip – waarna de boot zinkt.

Het is deze opeenstapeling van door veiligheidsdiensten daadwerkelijk vastgelegde details en incidenten die de Britse komiek Chris Morris overtuigde om Four Lions te maken, een komedie over jihadstrijders van Britse bodem die een zelfmoordaanslag plannen.

Morris wil voor de ‘War on Terror’ doen wat Dr. Strangelove in 1964 deed voor de Koude Oorlog. En hoewel Four Lions het ijzig grappige niveau van Stanley Kubrick niet benadert, bereikt zijn virtuoze komedie hetzelfde effect: ons eraan herinneren dat achter grote, angstwekkende ontwikkelingen gewone mensen schuilgaan, met al hun ijdelheid, domheid en gestuntel. En dat de terroristische buitenstaanders die wij nu zo vrezen – al hebben ze in Europa in tien jaar minder slachtoffers gemaakt dan een doorsneeweek in het verkeer – deel van onze cultuur uitmaken en motieven hebben die we begrijpen.

De vier ‘leeuwen’ – aanvankelijk vijf, onderweg loopt iets mis met een kudde schapen en een boodschappentas explosieven – hebben allerlei motieven om een zelfmoordaanslag te plegen, maar spiritualiteit behoort daar niet toe. De Pakistaanse Brit Omar, leider van de samenzwering, lacht met zijn vrijgevochten vrouw zijn diepreligieuze broer uit die zijn echtgenote in een kast opsluit.

Waarom deze prima geïntegreerde veiligheidsmedewerker dan het martelaarschap zoekt? Om geen anonieme Nobody te zijn, zo lijkt het. Twijfelt Omar, dan praat zijn echtgenote op hem in om in zijn droom te blijven geloven.

Het is wat de serieuze film Paradise Now eigenlijk ook beweert: zelden blaast iemand zichzelf op alleen voor het paradijs, zelfs als daar 72 maagden klaarliggen. Van de twee zelfmoordterroristen in die film zet één het plan door. Niet om Allah of om de Palestijnse zaak, maar om in de ogen van de wereld de schaamte van zijn met Israël collaborerende vader uit te wissen.

Zo heeft ook in Four Lions iedere terrorist zijn aardse, al te menselijke drijfveer. De Engelsman Barry – zijn nieuwe naam Azzam Al-Brittani slaat niet aan – heeft de geldingsdrang van de recente, nog dubieuze bekeerling. „I’m the most Al-Qaeda here”, schreeuwt hij: moslimmer dan een geboren moslim. Faisal is een meeloper die niet dood wil, maar de wilskracht mist om eruit te stappen. Waj een macho met kippenbrein die de Pakistaanse Rambo wil zijn. Hassan een student van goede komaf die terreur wel cool vindt. Het had ook skateboarden kunnen zijn.

Voeg daar groepsdynamiek aan toe: vijf kerels die niet voor elkaar onderdoen, indruk willen maken, baasje spelen. En zo blunderen ze van sketch naar sketch: in het Pakistaanse trainingskamp, bij het maken van bommen, bij hun opvallende pogingen om surveillancecamera’s te misleiden. Communiceren doen de heren via Party Puffins, een sociale netwerksite voor kinderen. Uiteraard slaat ook de politie steeds de plank mis.

Maker Chris Morris is bekend van de BBC-nieuwssatires On the Hour en The Day Today, alsmede de serie Brass Eye op Channel Four met de geruchtmakende episode over Britse pedofielenpaniek Paedogeddon. Zijn satire berust op absurde overdrijving, het combineren van het verhevene met het alledaagse – Waj die zich het martelaarschap voorstelt als pretparkattractie – en typisch Britse verwrongen logica. Hoewel niet alle grappen van Four Lions landen, gebeurt dat nog met een zodanige frequentie dat je nahikkend de zaal verlaat. Moeilijk om terroristen dan nog serieus te nemen. Dat lijkt me een verdienste.

Four Lions

Regie: Chris Morris. Met: Riz Ahmed, Kayvan Novak, Nigel Lindsay, Adeel Akhtar.In: The Movies, Amsterdam, Lumière, Maastricht, Lux, Nijmegen, Louis Hartlooper, Utrecht.****