Het wrede lot van de Roma in WO II

Liberté

Regie: Tony Gatlif. Met: Marc Lavoine, Marie-Josée Croze, James Thiérrée. In: 7 bioscopen.****

Het openingsbeeld van Tony Gatlifs Liberté is onheilspellend, maar ook prachtig. Het toont prikkeldraad dat door de wind zachtjes beroerd wordt, terwijl op de geluidsband een piano klinkt. Het is zo gemonteerd dat het lijkt alsof het prikkeldraad een pianosnaar is die wordt aangeslagen door de wind. Het prikkeldraad wijst vooruit naar de opvangkampen waarin de Roma rond 1943 verdwijnen en van waaruit ze naar Auschwitz zullen worden vervoerd.

Als iemand in de film vraagt waarom de zigeuners in kampen worden opgesloten luidt het antwoord: „Om Frankrijk van alle gespuis te ontdoen.” Woorden die anno 2010 in het Frankrijk van Sarkozy extra lading krijgen, getuige het nieuws van de laatste weken over Roma die worden teruggestuurd naar hun land van herkomst.

Het aangrijpende Liberté handelt over een groep zigeuners die tijdens de Tweede Wereldoorlog probeert te overleven. Hun nomadenleven is verboden. Franse dorpelingen willen hun ketels niet meer laten lappen. Gatlifs meest dramatische scène toont de zigeuners achter prikkeldraad, waarbij ze rechtstreeks in de camera kijken die langzaam langs de rij opgepakten beweegt.

Net als in Gatlifs eerdere films speelt muziek een belangrijke rol. In een mooie scène verandert een liedje dat de lof van maarschalk Pétain van het Vichy-regime zingt in een vreugdevolle zigeunerdans. Het mag niet baten. De eindtitels geven de kille cijfers. Tijdens de oorlog werden tussen de 250.000 en 500.000 zigeuners door de nazi’s vermoord.

André Waardenburg