Ondertussen bij het CDA...

CDA’ers hebben kritiek op Klink, maar partijdiscipline is nu even belangrijker.

Fractieleider Verhagen geniet hernieuwde steun onder zijn partijgenoten.

CDA-leden in het land zijn compleet verrast door de ontwikkelingen rond de formatie. Nauwelijks bekomen van het nieuws dat een minderheidskabinet er niet meer in zat, proberen ze nu weer enthousiasme op te brengen voor de de hervatting van de onderhandelingen tussen VVD, CDA en PVV.

Een deel van de leden was opgelucht dat de formatiebesprekingen waren afgebroken, anderen baalden dat de kans op een rechts kabinet was verkeken. Nu zeggen velen dat het goed is dat zij straks zelf hun oordeel kunnen vellen op het partijcongres.

„Ik wilde het onderhandelingsresultaat beoordelen. Nu krijgen we toch de kans om te zien of het iets is”, zegt voorzitter van de CDA-fractie in de gemeenteraad van Assen.

„Ik ben blij dat de drie partijen verder willen en wij het resultaat straks op het congres voorgelegd krijgen”, zegt Tineke Keuzenkamp, CDA-fractievoorzitter in Capelle aan den IJssel, waar Leefbaar Capelle de grootste partij is.

CDA’ers in Capelle nemen het hun partijgenoot Ab Klink niet al kwalijk dat hij de formatiegesprekken frustreerde. De minister van Volksgezondheid kennen zij persoonlijk, ze vinden hem aardig. Ze wonen in dezelfde gemeente waar ook premier Balkenende, vriend van Klink, zijn huis heeft.

Elders in het land uitten actieve CDA-leden scherpere kritiek op oud-onderhandelaar Klink. Ze vinden het onverstandig en niet tactisch dat hij de formatiegesprekken tussen VVD, CDA en PVV opblies met zijn brief vol bezwaren tegen samenwerking met de partij van Wilders.

Wie de leden in verschillende regio’s beluistert, merkt dat fractievoorzitter Verhagen nieuwe steun krijgt onder partijgenoten. Op de vraag hoe het verder moet met het verscheurde CDA, komen wisselende antwoorden, maar ze zijn het over één ding eens: de eenheid van de partij moet vooropstaan. Van intern geruzie wordt geen CDA’er beter, alleen Wilders met zijn PVV.

Keuzenkamp uit Capelle vindt niet dat het CDA moet opschuiven richting PVV of Leefbaar. „We moeten onze argumenten beter over de bühne krijgen”, zegt zij. Meer met burgers praten, niet om hun naar de mond te praten, maar om duidelijker uit te leggen waarom de christen-democraten aan hun grondbeginselen vasthouden.

Annie Schreijer-Pierik uit Twente, al 25 jaar actief CDA’er, vindt het nu van groot belang dat alle CDA’ers de lijn van Verhagen volgen. „Daarmee valt of staat de toekomst van de partij”, zegt het oud-Kamerlid.

Zij bepleit de grootst mogelijke partijdiscipline. Maar hoe kan het CDA dan de juiste koers vinden om gehoor te geven aan het gebleken ongenoegen onder de bevolking? Is er niet een grondig debat nodig over de koers en gaat zo’n debat wel samen met partijdiscipline? Intern moet het CDA daarover discussiëren, is Pieriks overtuiging, maar tegenover de buitenwereld mag er geen verdeeldheid meer zijn. Pierik is lid van de evaluatiecommissie die de verkiezingsnederlaag van het CDA analyseert.

CDA-politici praten nu niet graag over de richtingenstrijd en welke stroming meer aandacht behoeft. Veel CDA’ers zeggen dat de partij geen andere koers moet varen, maar geven wel aan dat er meer duidelijkheid moet komen over het integratie- en immigratiebeleid. „Wij moeten onze grondbeginselen aanhouden”, meent CDA-fractievoorzitter Jac Breugelmans van de gemeenteraad Roermond. „Wij hebben zelf goede oplossingen voor veiligheid en immigratie, maar we hebben nooit goed uitgelegd wat de consequenties van onze keuzes zijn. Dat doet de PVV wel helder”, zegt hij. Volgens Breugelmans, die het erg spijtig vond „dat Klink de onderhandelingslijn van Verhagen had gebroken”, is politiek tegenwoordig vooral marketing en moet het CDA daar meer aan doen. Hij pleit ervoor burgers meer bij de democratie te betrekken via referenda en internet.

Wilders heeft de problemen van mensen goed benoemd, meent Agnes Mulder, fractievoorzitter van het CDA in Assen. Zij vindt dat het CDA het integratiedebat snel moet beginnen, maar dan wel samen met de moslimgemeenschap. Het CDA zou volgens haar veel beter moeten aangeven „hoe mensen in de openbare ruimte met elkaar om horen te gaan.”

Belachelijk vindt zij het dat haar neef die bij de NS werkt geen gehoor bij de politie krijgt als hij aangifte doet van agressieve reizigers, terwijl hij zich moet verantwoorden als hij een opstandige klant aanpakt. „Onder het mom van tolerantie is Nederland onverschillig geweest. Wij moeten de problemen ook benoemen, maar wel op een nette manier. Niet iedereen over een kam scheren, zoals Wilders.”