Who the fuck is Kniertje?

Theater Retour Hollandse Spoor door het Nationale Toneel. Gezien: 4 september NT Gebouw, Den Haag. Aldaar t/m 9 oktober. Inl: nationaletoneel.nl **

In de voorstelling Retour Hollandse Spoor door Het Nationale Toneel zweren twee beleidsmakers samen: ambtenaar Henk en producent Onno. Vanuit hun kantoor slaan ze stiekem een repetitie gade van een losgeslagen toneelgroep. In een replica van Panorama Mesdag werkt de groep aan een multiculturele remake van Heijermans’ Op Hoop van Zegen.

De werkloze regisseur Joke (Antoinette Jelgersma) probeert haar dwarse spelers ervan te overtuigen het visserdrama op te voeren. Maar opstand en verwarring nemen de overhand, en daardoor een flauwe vorm van meligheid. „Who the fuck is Kniertje?” is de repeteergrap. In de repetitie jongleren de spelers op pijnlijke manier met vooroordelen. De joodse man moet zijn besneden piemel laten zien, de Russische Olga pronkt met haar open bloesje, de neger is een analfabete Somalische piraat, de Poolse gastarbeider een pornoster enzovoort. Met al deze warrige bedoelingen wordt het toneelstuk nooit de beloofde reality soap. De noodzaak multicultureel theater te brengen blijkt nergens uit.

Voorstellingen over een toneelrepetitie bieden één garantie: ze mislukken altijd. De achtergrond van Panorama Mesdag oogt fraai, Meral Polat zingt een prachtig lied over Den Haag, maar de in principe scherpe teksten van Gerardjan Rijnders en Nazmiye Oral kunnen niet voorkomen dat de spelers met het materiaal aan de haal gaan. Retour Hollandse Spoor is, net als het eerdere Hollandse Spoor, een voorstelling voor acteurs. Regisseur Johan Doesburg houdt zijn spelers niet op een lijn. De Jood die aan het slot met een zwart kruis opkomt, is een genant beeld dat nergens is voorbereid.

Nu de acteurs het voor het zeggen hebben, moet erkend worden dat sommigen erg sterk zijn. Dennis Rudge als de zwarte man is indrukwekkend in al zijn superieure rust indrukwekkend. Michiel Sluysmans en Pieter van der Sman hebben fraaie dubbelrollen en Vincent Linthorst speelt een prachtige rol als de verdwaalde intellectueel te midden van dit acteursgedoe.