Meer dan alleen een broedertwist

De Britse Labour-partij is in verwarring sinds de verkiezingsnederlaag in mei. De strijd om het leiderschap gaat tussen twee broers en is vooral een richtingenstrijd.

„Uw belangrijkste vraag”, zegt Ed Miliband, „is vast op wie mijn moeder zal stemmen”. Met die ene zin legt hij deze zondagmiddag in een volgepakt zaaltje in het noorden van Londen bloot waar de strijd om het leiderschap van de Britse Labour-partij vooral om draait.

Want dat de opvolger van Gordon Brown een Miliband wordt, is vrijwel zeker. Ed, oud-minister van Energie, en zijn oudere broer David, voormalig minister van Buitenlandse Zaken, staan voor in de peilingen. Beiden krijgen steun van partijprominenten, media en vakbonden. Hoe groot de steun is onder de partijleden, die vorige week hun stembiljet ontvingen, zal blijken als op 25 september wordt bekendgemaakt wie de nieuwe Labour-leider is. De andere drie kandidaten maken nauwelijks een kans.

Het is een strijd tussen broers, maar vooral ook een strijd tussen richtingen. Na de nederlaag in mei verkeert Labour in een identiteitscrisis. Vijf miljoen kiezers stapten over naar de conservatieven en liberaal-democraten, of stemden niet. De broers wijten het aan gebrek aan communicatie.

„Het moet weer duidelijk worden waar we voor staan”, zegt Ed Miliband. Hij staat, ietwat slungelig, achter een tafel en prikt met zijn rechterhand in de lucht als hij zijn punt wil maken. Hij spreekt over het aanhalen van de banden met de vakbonden, over de werkende klasse, over de kloof tussen arm en rijk. Hij pleit voor een belasting voor afgestudeerden in plaats van studiekosten, zodat een toekomstige leraar minder hoeft terug te betalen dan een toekomstige bankier. Hij pleit voor een menswaardig loon van ruim 7 pond per uur, in plaats van het minimum loon.

Ik ben een socialist, antwoordt hij op een vraag van een van de aanwezigen. Niet een die een blauwdruk heeft van de socialistische heilstaat, maar wel een die ziet waar een regering van Conservatieven het land heen zal brengen. Labour moet weer terug naar de linkerkant.

De zaal is kritisch. „Wat is uw motivatie eigenlijk?” Ze ondervragen hem over zijn ideeën over onderwijs, over defensie, over de privatisering van de gezondheidszorg en immigratie. Want hoewel Ed zich in fel keert tegen het New Labour van Blair en Brown, maakte hij wel korte tijd deel uit van de regering. En ja, hij heeft ingestemd met bepaalde Labour-maatregelen, maar „we moeten eerlijk zijn over waar we het fout deden.”

Voor broer David is het moeilijker zich af te zetten. Hij schreef al in 1997 mee aan het verkiezingsprogramma van Blair en was een van diens adviseurs. Hij steunde de oorlog in Irak, de meest controversiële Labour-beslissing in decennia. En hoewel hij vindt dat Labour fouten heeft gemaakt, weigert hij de afgelopen dertien jaar af te doen als verwaarloosbaar.

Davids kandidatuur wordt gezien in het licht van de strijd tussen Blair en Brown. Blair vroeg David in 2007 of hij zich niet naast Brown kandidaat voor het leiderschap wilde stellen. David vond zichzelf toen nog te jong. In 2009, toen dissidente Labour-parlementariërs zich van premier Brown probeerden te ontdoen, schoven ze David naar voren. Ook toen weigerde hij zich kandidaat te stellen.

Nu is hij er klaar voor, zegt hij. Hij wil, zei hij in een tv-debat, de partij omvormen tot een „beweging voor verandering”. „We luisterden onvoldoende naar de leden en de kiezers. De beslissingen werden te veel van bovenaf in Londen genomen.” Vooral thema’s als huisvesting, werkeloosheid, sociale voorzieningen en immigratie kregen te weinig aandacht, ziet hij nu. Alleen met een „geloofwaardig antwoord” op de economische crisis kan de huidige regering worden verslagen. Hij ziet niets in een linksere koers.

In de peilingen doet David het beter dan zijn broer. Hij beseft dat met alleen aandacht voor de werkende klasse Labour de verkiezingen niet zal winnen. Hij probeert ook andere bevolkingsgroepen te trekken. Hij is bovendien vastberaden zich niet in de machtstrijd tussen Blair en Brown te laten trekken. Tijdens het tv-debat werden de kandidaten een voor een gevraagd wie ze een betere premier vonden, Blair of Brown. David antwoordde: „David Miliband. Ik zie geen van beide andere namen op het stemformulier staan.”

Op de vraag op wie zijn moeder zal stemmen, geeft Ed geen antwoord. Maar een van de eerste dingen die hij eind september gaat doen, of hij nu de nieuwe Labour-leider wordt of niet, is een zondagse lunch met zijn broer.