'Ik nam een foto van hem, toen ging ik hulp halen'

Jean-François Leroy, directeur van het Franse fotofestival Visa pour L’Image, zegt dat de fotojournalistiek ten dode is opgeschreven. Jonge fotografen bestrijden dit. „Bij ons is er altijd crisis.”

Rosan Hollak

„In Port-au Prince ging ik naar het mortuarium. Buiten lag een stapel lijken, binnen een vrouw, ze was dood, naakt, alleen. Over haar buik liep een groot litteken, haar organen lagen verspreid door de ruimte. Het was net een bizarre scene uit een horrorfilm.”

De Franse freelance fotograaf Corentin Fohlen (28), winnaar van de Young Reporter’s Award op het fotofestival Visa pour L’Image in Perpignan, oogt opgeruimd, maar zijn verhalen zijn dat niet. Afgelopen mei was hij in Bangkok bij de gevechten tussen het leger en duizenden betogers, ook trok hij drie keer naar Haïti om de gevolgen van de aardbeving vast te leggen.

„Telkens als ik daar ben word ik vastgeklampt. Ze zien het verschil niet tussen een fotograaf en een hulpverlener. Ik leg steeds uit dat ik slechts foto’s kan maken om daarmee de aandacht op hun situatie te vestigen.” Dat hij met zijn foto’s de wereld kan verbeteren, gelooft hij niet. „Ik heb geen missie”, zegt Fohlen. Maar dat hij zijn taak serieus neemt, is duidelijk. De beelden uit zijn serie Haiti & Bangkok – horror & revolt, dit jaar te zien in expositieruimte Couvant des Minimes, liegen er niet om. Beknelde of dode Haïtianen onder het puin, Thaise burgerslachtoffers die in paniek worden weggedragen, alles heeft hij met zijn camera vastgelegd.

Ook de andere fotoreportages, die op verschillende locaties door de stad hangen, tonen een grote mate van betrokkenheid bij het wereldleed. Dat aanbod staat in schril contrast met de woorden waarmee Jean-François Leroy, directeur van Visa pour L’Image, dit jaar het festival opende. „De fotojournalistiek is dood”, stelde hij. Volgens Leroy geven tijdschriften en kranten steeds minder opdrachten aan fotojournalisten. Wegens een boom aan beeldmateriaal op internet wordt vooral door de schrijvende pers flink bezuinigd op fotografie. Ook Neil Burgess, oprichter van fotoagentschap NB Pictures en een veel gelezen blogger onder fotojournalisten, constateerde recent op de site Epuk dat tijdschriften en kranten geen geld meer steken in de fotojournalistiek. „Ze betalen slechts voor foto illustraties.”

Het is een probleem dat al jaren speelt. Zo zag in 2007 het fotobureau Getty Images zich genoodzaakt om haar prijzen voor foto’s te verlagen. En fotografen worden steeds minder vaak door persbureaus op reportage gestuurd. Maar is dit ook een reden om de fotojournalistiek daadwerkelijk ten dode op te schrijven? Fohlen haalt er zijn schouders over op. „Het ligt in ieder geval niet aan de fotografen hier.” Hij heeft nooit willen werken voor een groot persbureau. „Als je als beginnende fotograaf niet tien jaar wilt wachten voordat je naar een conflictgebied wordt gestuurd, moet je wel zelfstandig worden.” Sinds kort is hij aangesloten bij Fedephoto, een organisatie van 90 onafhankelijke fotografen. „We hebben geen manager, geen kantoor, alleen een website. Mijn archief staat op deze site en op Pixpalace, een fotowebsite waar diverse agentschappen bij zijn aangesloten. Fotoredacties kunnen mijn beelden direct vanaf deze site’s downloaden, alle inkomsten gaan direct naar mij.”

De Franse fotograaf Olivier Laban-Mattei (33), de afgelopen tien jaar werkzaam voor het Franse persbureau AFP, neemt de woorden van Leroy met een korrel zout. „Tien jaar geleden was de fotojournalistiek ook al in crisis.” Van Laban-Mattei hangt er dit jaar in de expositieruimte in Couvant des Minimes een fotoreportage getiteld The Day Everything Changed. Ontluisterende beelden van dakloze Palestijnen in Gaza wisselt hij af met foto’s van de oorlog in Irak. De ervaringen laten hem niet onberoerd. „In Birma ontmoette ik in 2008 een man die door de orkaan zijn huis, vrouw en kinderen was verloren. Hij had een glimlach op zijn gezicht. Ik vroeg waarom hij moest lachen, hij antwoordde: ‘als ik dat niet doe, heb ik niks meer’.” Dankzij AFP reisde Laban-Mattei allerlei conflictgebieden af, toch diende hij vorige maand zijn ontslag in. „Ik had bij AFP het gevoel alsof ik in het leger zat. Ik moest aan de lopende band opdrachten uitvoeren, ging conflictsituaties in zonder echt te begrijpen wat er aan de hand was.” Hij neemt een risico met zijn keuze voor het freelancerschap. „Ik begin met niets. Ik heb geen archief. Mijn foto’s zijn eigendom van AFP. ”

De Thaise fotograaf Athit Perawongmetha (33), dit jaar voor het eerst in Perpignan, exposeert in Eglise des Dominicains met een fotoreportage over de recente onlusten in Bangkok. Hij heeft moeite met het opbouwen van een bestaan als fotojournalist. „Sinds 2007 werk ik op zeer onregelmatige basis voor Getty Images. Zeventig procent van mijn werk bestaat uit het fotograferen van bruiloften en commerciële opdrachten.”

De rellen in Bangkok maakten grote indruk op hem. „Ik schuilde met een soldaat achter een boom. Ineens sloeg er een granaat in. Ik had niks, hij raakte zwaargewond. Ik heb een foto van hem gemaakt, daarna ben ik hulp gaan halen.” Hij moet geregeld terugdenken aan dat moment. „Ik vond dat ik die foto moest maken. Maar later ben ik wel naar de tempel gegaan om te bidden en rijst te doneren aan de armen.”

Festival Visa pour L'Image t/m 12 sept. in Perpignan. Info www.visapourlimage.com.