Geen verband klimaat en burgeroorlog

Er bestaan geen klimaatoorlogen in Afrika. Er is geen enkel overtuigend verband aantoonbaar tussen de vele burgeroorlogen daar en de huidige klimaatverandering.

Onderzoek dat dit leek aan te tonen ging uit van een te korte meetreeks en bestudeerde de verkeerde relatie tussen klimaat en conflict. Dat betoogt de Noorse politicoloog Halvard Buhaug deze week in de Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS). Buhaug zet zich daarmee af tegen een PNAS-publicatie in december 2009. De Amerikaanse landbouweconoom Marshall Burke beweerde toen dat voor het eerst wél een relatie tussen temperatuur en conflict was aangetoond. Op grond van zijn bevindingen voorspelde hij een stijging van het aantal Afrikaanse conflicten met 54 procent in 2030, wat veel media-aandacht kreeg.

Maar Burke bestudeerde destijds alleen de periode 1981-2002 en nam slechts conflicten in zijn analyse op waarin jaarlijks meer dan duizend doden vielen. Ook keek hij alleen naar de relatie tussen de gemiddelde temperatuur die er tijdens het hoogtepunt van conflicten heerste en het vóórkomen van deze conflicten. Allicht dat je dan een verband vindt, zegt Buhaug, die Burke een simplistische opzet verwijt. Toevallig komen de grote conflicten in warme landen voor: Congo, Ethiopië, Somalië en Soedan.

Buhaug stelt vast dat het klimaat in Afrika inderdaad verandert, maar dat het vooral gebieden ten noorden van de Sahara en in Zuid-Afrika zijn die droger worden. Oost-Afrika, inclusief ‘de hoorn’, wordt natter. In de rest van Afrika zijn de trends niet erg uitgesproken.

Buhaug bestudeerde de periode 1960-2005 en nam ook alle kleine conflicten (minstens 25 doden) in zijn onderzoek op. Verder concentreerde hij zich zowel op het heersende klimaat als de verandering daarvan vlak vóór het uitbreken van de conflicten. Hij vond geen enkel statistisch significant verband tussen klimaatverandering en het uitbreken van kleine en grote conflicten. De Afrikaanse burgeroorlogen lijken samen te hangen met het einde van de Koude Oorlog, armoede en vooral met etnisch-politieke buitensluiting. Maar oorzaak en gevolg zijn hierin moeilijk te scheiden.