'Weer de leesbril vergeten? Spreek iemand hierover aan'

In de Week van de Alfabetisering staan de anderhalf miljoen mensen die zeer slecht lezen en schrijven centraal. „Een persoonlijke tragedie.”

„Graaf Floris V was waarschijnlijk laaggeletterd.” Frits van Oostrom, universiteitshoogleraar in Utrecht, moet lang nadenken over de vraag of hij iemand kent die moeite heeft met lezen en schrijven. Uiteindelijk belandt hij bij zijn vakgebied, de middeleeuwse letterkunde. „Floris had er niet veel last van. Hij had zijn mensen voor zulke klusjes.”

Van Oostrom is voorzitter van Forum AtotZ, een platform van 28 bekende Nederlanders dat vandaag, op de eerste dag van de Week van de Alfabetisering, aandacht vraagt voor de anderhalf miljoen mensen die zeer slecht lezen en schrijven. „Dat is een groot probleem voor de maatschappij, maar voor veel van die mensen ook een persoonlijke tragedie.”

Wat wil uw forum hieraan gaan doen?

„Uit onderzoek dat we vandaag presenteren, blijkt dat ongeveer de helft van de Nederlanders weet dat laaggeletterdheid een groot probleem is. Driekwart van de ondervraagden denkt echter dat alleen de overheid wat kan doen aan het oplossen ervan. Wij presenteren vandaag een website, uaanzet.nl, waar we uitleggen wat je als gewone burger kan bijdragen. Er staan tips op voor familieleden, collega’s, docenten en artsen.”

Maar is het niet gewoon de taak van de overheid om te zorgen dat iedereen met een voldoende lees- en schrijfniveau van school komt?

„Natuurlijk is het belangrijk dat de overheid investeert in goed onderwijs. Daarom heeft het platform onlangs ook een oproep gedaan aan de informateur om dit onderwerp op de agenda te zetten. Maar alleen op de overheid wachten is niet genoeg. Mensen kunnen ook zelf wat doen.”

Wat dan?

„Kijk goed rond in je omgeving. Zijn er mensen die vaak toevallig net hun leesbril vergeten zijn? Heeft iemand altijd last van zijn pols als hij wat moet schrijven? Dan is het zaak om zo’n persoon voorzichtig aan te spreken. Veel mensen schamen zich voor hun laaggeletterdheid. Wijs ze erop dat het probleem met een beetje inspanning goed te verhelpen is.”

Is dit niet voornamelijk een integratievraagstuk?

„Allochtonen zijn relatief oververtegenwoordigd binnen de groep laaggeletterden, maar tweederde van de anderhalf miljoen mensen die niet goed kunnen lezen en schrijven is autochtoon. Dus het is absoluut niet alleen een probleem van mensen die van huis uit geen Nederlands spreken.”

„Het is voor iedereen van belang dat hij het schrift machtig is, ook voor mensen die met hun handen werken. Onderwijs in dat soort beroepen gaat niet meer zoals in de Middeleeuwen, waar een meester zijn gezel liet zien hoe het moest. Tegenwoordig moet je pittige boeken kunnen lezen.”

Uw platform is zeer heterogeen van samenstelling, van hoogleraren tot een volkszanger als Frans Bauer. Welke rol speelt hij bijvoorbeeld?

„Nou, Frans heeft over dit onderwerp meer recht van spreken dan ik. Anders dan in de Middeleeuwen ben ik in mijn omgeving nog nooit een laaggeletterde tegengekomen. Zijn ouders konden niet goed lezen en schrijven. Hij vulde voor hen de uitkeringsformulieren in en leerde zijn vader uiteindelijk lezen tijdens zijn tournees. Frans weet dus hoe belangrijk dit initiatief is.”

Bent u door uw voorzitterschap van het platform anders tegen de problematiek gaan aankijken?

„Ik denk dat ik oplettender ben geworden. Onlangs was ik in de supermarkt. Daar kreeg een vakkenvuller op zijn kop van de chef omdat hij bepaalde dozen op de verkeerde plek had neergezet. Toen dacht ik: misschien kan hij de etiketten niet goed lezen en maakte hij daarom die fout. Als een collega van hem nou datzelfde vermoeden heeft, dan kan hij bij ons op de website kijken hoe hij dat probleem bespreekbaar kan maken en oplossen.”