De Zitting / Veroorzaker dodelijk verkeersongeval legt verantwoording af

pick-up truckDe 25-jarige Riazatalie A. reed op Tweede Kerstdag 2009 met een enorme pick-up truck een personenauto in de flank. Het openbaar ministerie houdt hem verantwoordelijk voor viervoudige doodslag. Pas donderdag, tijdens de zitting, gaf hij toe “echt heel hard” gereden te hebben. 147 km per uur op een dertigkilometerweg, wees technisch onderzoek uit.

“Het wordt een zware middag”, zegt rechtbankvoorzitter Van der Grampel. Ze heeft het tegen het publiek: ongeveer honderd mensen op beneden- en boventribune. Ongekend voor een strafzaak. De belangstellenden zijn familie, kennissen en vrienden van de slachtoffers en nabestaanden. Van de voetbalclub, de kerk, de buurt en de school. De media zijn ruim vertegenwoordigd. Ook een aantal rechercheurs wonen de zitting bij. De rechter heeft begrip voor de emoties, maar eist dat de zitting “absoluut zwijgend” gevolgd wordt. “Als ik merk dat dat niet lukt, dan moet ik u vragen om de zaal te verlaten. Is dat voor iedereen duidelijk?”

Wezenloos

De wegpiraat, zoals officier van justitie Van Heemst de verdachte uit Schiedam noemt, verschijnt voor de Rotterdamse rechtbank als een beschaafde jongeman. Gepoetste schoenen, pantalon, een hagelwitte merkblouse en golvend zwart haar tot op de schouders. Hij spreekt de rechter aan met “edelachtbare”, gebruikt belegen woorden als “trachten” en wordt prekerig als hij zich tot de nabestaanden richt: “Moge God u veel kracht geven.” Op het eerste gezicht niet iemand die voldoet aan de kwalificaties die getuigen hem gaven toen hij hen voorbij raasde: idioot, mongool, stoer jongetje, gek, wezenloos.

Geïrriteerd

Wat bracht Riazatalie er dan toe om zich zo te misdragen in het verkeer? Het enige aanknopingspunt is zijn gemoedstoestand een aantal kilometers voor het ongeval. Met de auto van het bedrijf van zijn moeder, een bijna drieduizend kilo zware Dodge Ram 5,7 liter, reed hij die zaterdagavond om zeven uur op de Rotterdamsedijk. Plotseling draaide een auto voor hem de weg op. Riazatalie moest remmen. “Ik was geïrriteerd”, zegt hij daarover. “Ik vond het niet netjes van die meneer.” Om de automobilist een lesje te leren, besloot hij te gaan bumperkleven. Bij de verkeerslichten, die op rood stonden, stoof hij de auto voorbij en maakte met gierende banden een scherpe bocht. In deze manoeuvre herkent hij zichzelf achteraf niet. En over zijn rijgedrag vanaf hier, waar hij de Vierhavensstraat insloeg, heeft hij altijd verhullende verklaringen afgelegd: hij zou met de stroom meegereden hebben. De rechtbank moet het daarom doen met de getuigenverklaringen van de automobilisten die hij passeerde op deze weg, waar een adviessnelheid van 30 kilometer per uur geldt wegens werkzaamheden. Riazatalie haalde volgens de getuigen in over de doorgetrokken streep, sneed af en reed zo hard dat het leek alsof de andere auto’s stilstonden. Hij behaalde tot vijf seconden voor het ongeluk een snelheid van 147 kilometer per uur. Dat blijkt uit gegevens van de Event Data Recorder, een apparaat in de auto dat het rijgedrag vóór een botsing vastlegt. “Die denkt zeker dat hij op Zandvoort zit”, zei een getuige toen hij werd ingehaald. Een ander: “Dat gaat echt fout, dat kan niet anders.”

Hamvraag

Het ging ook fout. Op de kruising met de Speedwellstraat kreeg Riazatalie geen voorrang. Ondanks een noodstop reed hij met 86 kilometer per uur op een Ford Focus in. Twee passagiers overleden ter plekke en twee later in het ziekenhuis. De vijfde raakte ernstig gewond, maar overleefde. De pick-up van Riazatalie kwam tientallen meters verder op de zijkant tot stilstand, maar hij kon de wagen tamelijk ongeschonden verlaten. Een getuige heeft hem “bibberig” zien weglopen. Even later keerde Riazatalie terug en werd meegenomen door de politie.

Riazatalie verklaart nu voor het eerst dat hij veel te hard heeft gereden, maar de snelheid weet hij niet. “Ik heb echt heel hard gereden. Echt hard. Hoeveel, dat weet ik niet, mevrouw de rechter. Ik neem de schuld op me.” Gedurende de zitting verklaart hij zo’n vijftien tot twintig keer spijt, in telkens andere bewoordingen. “Echt hartverscheurend gewoon. Het spijt me oprecht dat dit ongeluk heeft plaatsgevonden. Ik heb het echt niet gewild. Echt, ik heb het niet gewild.” De rechter wil van Riazatalie weten of hij de voorlichtingsspotjes kent met de botsproeven. “Wat denkt u dat er gebeurt als iemand met 86 kilometer per uur wordt gegrepen?” Riazatalie gaat daar niet op in. “Hoe kon ik zo hard rijden? Wat bezielde mij?” Legt u dat maar uit, antwoordt de rechter. “Want dat is eigenlijk de hamvraag.”

Lafaard

Advocaat Von Bóné is er namens de nabestaanden. Hij zegt steunbetuigingen vanuit het hele land binnen gehad te hebben. Er is zelfs een stille tocht geweest. Namens drie nabestaanden claimt hij in totaal 135 duizend euro, op grond van begrafeniskosten en schokschade. De advocaat geeft het woord aan Erica, een 23-jarige nabestaande. Zij heeft haar broer, vader en een huisvriend verloren; haar moeder heeft het overleefd maar is er psychisch en fysiek nog lang niet bovenop. Ze leest een brief aan Riazatalie voor. “Jouw impulsieve daad heeft mij doen afvragen wat jou het recht gaf om boven de natuur te staan”, zegt ze, terwijl ze tegen de rug van Riazatalie aankijkt. “Waarom nam jij het leven van de vier meest belangrijke personen waar ik het meest van hield? Ons gezin stond voor eenheid!” Riazatalie draait zijn hoofd naar links, zodat hij geen woord kan missen. Op zijn gezicht geen enkele uitdrukking, maar de microfoon verraadt dat hij moeilijk slikt. Erica gaat onverstoord verder. “Ik heb je geen één keer horen zeggen dat je weet wat je hebt gedaan. Wat voor lafaard ben je wel niet? Jij hebt mij mijn helden ontnomen, nu zijn ze mijn engelen in de hemel. Dat je mag branden in de hel!”

Verantwoordelijk

Erica gaat terug naar haar stoel. Een vrouw in het publiek barst in tranen uit, en verlaat net als Erica even later de zaal. De rechter bestudeert de houding van Riazatalie. “Ik kan me voorstellen dat dit hard aankomt”, zegt ze. Riazatalie kan even geen woord uitbrengen. “Zit er iets in uw persoonlijkheid dat niet spoort?”, wil de rechter weten. Psychologisch onderzoek wees uit dat Riazatalie geen noemenswaardige problemen in de privésfeer had, geen psychiatrische stoornis heeft en gemiddeld intelligent is. Riazatalie, nog niet helemaal bijgekomen van de brief, snottert. De rechter pakt een rapport erbij. “U denkt vooral na over wat de gevolgen voor uzelf zijn. De psycholoog zegt dat u het nog geen plek heeft kunnen geven. Wat zij wel constateert is dat u iemand bent die heel snel gekrenkt kan worden. Als u onder invloed bent van schaamtegevoelens, raakt u uw remmen kwijt. Maar u wordt volledig verantwoordelijk gehouden voor uw gedrag. U moet leren doordacht te handelen. Daar is training voor. ”

Riazatalie laat de woorden van zich afglijden. Hij wil terugkomen op de brief. “Ik wil mijn leven inruilen voor deze mensen”, zegt hij over de slachtoffers. De rechter vraagt of hij al wat heeft laten horen aan de nabestaanden. Dat beaamt de verdachte. Hij heeft ze een brief geschreven. “Zelf geschreven of uw advocaat?”, vraagt de rechter. “Zelf”, antwoordt Riazatalie.

De officier van justitie heeft de aanklacht uitgebreid met een voorval van 31 oktober 2009. Riazatalie zou toen na een ruzie, waarbij geduwd en getrokken werd, op zijn belagers zijn ingereden. Eén reed hij klem tegen de muur. Het slachtoffer raakte gewond aan onderbeen en voorhoofd. Zware mishandeling, aldus de officier. Over het ongeval op Tweede Kerstdag merkt hij nog op dat Riazatalie vanwege zijn hoge snelheid geen aanspraak kan maken op de voorrang die hij ten opzichte van de Ford Focus genoot. Voor deze incidenten tezamen vordert de officier een celstraf van negen jaar en ontzegging van de rijbevoegdheid voor tien jaar. Hij vraagt de rechter een voorschot op de schade uit te keren en de bepaling van het schadebedrag over te laten aan een civiele rechter.

Veronachtzaming

Advocaat Boersma bestrijdt dat er van doodslag sprake is. “Wel grove veronachtzaming, maar niet opzet in voorwaardelijke vorm.” Het ongeluk heeft volgens hem kunnen gebeuren door een combinatie van factoren: irritatie, de wil om snel bij een oom te zijn, het onderschatten van het vermogen van de auto en het verkeerd inschatten van de verkeerssituatie. Een criterium voor doodslag is dat de verdachte de aanmerkelijke kans heeft aanvaard dat er door zijn toedoen iemand om het leven komt. Vanwege het gebrekkige inzicht van Riazatalie is van dat bewustzijn geen sprake, aldus de advocaat. Hij wijst erop dat er bij automobilisten die voor doodslag veroordeeld zijn bijna altijd alcohol in het spel is. Door dronken in de auto te stappen hebben zij volgens de jurisprudentie de kans op een dodelijk ongeval aanvaard. Maar Riazatalie was nuchter.

Wat de advocaat betreft moet de rechtbank uitgaan van artikel 6 van de Wegenverkeerswet, waarin roekeloos rijgedrag strafbaar wordt gesteld. Een richtlijn geeft voor dat delict acht maanden aan als er een dode of ernstig gewonde te betreuren is. Vanuit deze richtlijn moet de rechter gaan plussen en minnen, meent de advocaat. “Welke straf, dat is een vreselijke moeilijke vraag”, denkt de advocaat hardop. “Cliënt zal zijn hele leven de wetenschap moeten dragen dat er door zijn toedoen vier mensen om het leven zijn gekomen. Dat is een enorme last. Dit staat natuurlijk in geen verhouding tot het leed van de nabestaanden, maar het moet wel genoemd worden. Het is voor cliënt moeilijk te accepteren dat hij die dag niet over kan doen. Hoe hard moet je een jonge vent dan nog straffen?” In het publiek klinkt gemor.

De rechtbankvoorzitter kondigt aan op 14 september uitspraak te doen en geeft het laatste woord aan Riazatalie. Die probeert zich in te leven in het leed van de nabestaanden. “Zo moeilijk als zij het hebben, heeft niemand het. Nogmaals, ik heb spijt tot mijn laatste adem. Ik heb schuld hieraan… Ik heb schuld hieraan.. Ik heb schuld hieraan!”

Hij die opzettelijk, maar niet met voorbedachten rade, een ander van het leven berooft, wordt, als schuldig aan doodslag, gestraft op basis van artikel 287 wetboek van strafrecht. De lichte variant van doodslag - voorwaardelijk opzet - houdt in dat de verdachte zich willens en wetens heeft blootgesteld aan de aanmerkelijke kans dat het gevolg zal intreden.

Naschrift: op 16 september 2010 is Riazatalie A. veroordeeld tot 9 jaar cel en 10 jaar rijontzegging. Gelijk aan de eis van de officier van justitie. Lees hier het verslag van de uitspraak.

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.