Spinnen had geen zin meer

Voor het CDA viel er weinig te spinnen. De crisis en chaos binnen de partij was te groot om de schuld van de mislukte formatiebesprekingen bij een ander te leggen. De bezinning op het eigen handelen begint nu.

Na desastreus verlopen verkiezingen zou de partij in de oppositie iedere zichtbaarheid verliezen, terwijl de achterban uiteindelijk wel zou kunnen leven met een politieke samenwerking met de PVV, zo schatte de partijtop in. Bovendien was het niet een echte coalitie, de PVV gedoogde alleen. Maar het risico was groot en het verzet werd onderschat.

Toen de twijfel zelfs toesloeg bij Ab Klink, een van de twee onderhandelaars in de formatiebesprekingen, was er geen houden meer aan. Na zijn bezwaren eerst aan Verhagen en partijvoorzitter Henk Bleker kenbaar te hebben gemaakt, zette Klink die, in overleg met hen, op papier. De bezwaren logen er niet om: de PVV, schreef hij, is „een omstreden beweging” die het CDA voortdurend zal uitdagen op zijn christen-democratische grondslag.

Klink had twee medestanders in de fractie, Ad Koppejan en Kathleen Ferrier. Het was een politiek mirakel dat het CDA na 72 uur van crisisberaad nog even de rijen sloot. Uitkomst: de drie dissidenten hielden hun bezwaren, maar ze waren bereid het resultaat van de onderhandelingen af te wachten.

Dat gaf het CDA de mogelijkheid de bal bij Wilders te leggen. Dat lukte. Maar Wilders trok niet de gewenste conclusie, tot diepe teleurstelling van Verhagen. De CDA-fractieleider was ervan overtuigd, zo zei hij vrijdagavond herhaaldelijk, dat hij „alle 21 zetels had kunnen leveren”. Of hij daar werkelijk toe is staat was geweest, zal niemand meer weten.

Maar Verhagen kon moeilijk Wilders keihard de schuld geven. Tegen het beeld dat alles mislukte door ‘LPF-toestanden’ binnen het CDA was niet op te spinnen. Zelfs de vertrokken spindoctor Jack de Vries had aan dat beeld weinig kunnen veranderen. Al werd en wordt hij node gemist.

De partij blijft nu zitten met een groot leiderschapsprobleem. Ook dat was een reden, en is dat nog altijd, waarom de partij graag onderdeel uitmaakt van een regeringscoalitie. Dan bestaat de mogelijkheid om een nieuweling, dus een niet-fractielid, vanuit het kabinet aan zijn leiderspositie te laten bouwen. Fractieleden als Verhagen en Klink zijn nu te omstreden. Een andere droomkandidaat dient zich nog niet aan, of het moet Camiel Eurlings zijn die terugkomt op zijn privéredenen om uit de politiek te stappen. Ondertussen moet het CDA op zoek naar antwoorden op de vraag wat er allemaal mis is gegaan. Een evaluatiecommissie is al aan het werk gezet.