Scepsis over wapenstilstand ETA

De Baskische afscheidings- beweging ETA heeft gisteren officieel het geweld afgezworen. Maar in Spanje overheerst voorlopig het wanvertrouwen.

Drie leiders van de ETA maken in een video-opname bekend dat ze het geweld afzweren. De opname was gestuurd naar de BBC. Foto Reuters, televisiebeeld A framegrab taken from footage released September 5, 2010, shows members of Basque separatists ETA declaring a ceasefire at an unknown location. Basque rebels ETA have decided to no longer carry out armed attacks, newspaper Gara said on its website on Sunday. REUTERS/ETA via REUTERS TV (SPAIN - Tags: CIVIL UNREST POLITICS IMAGES OF THE DAY) NO SALES. NO ARCHIVES. FOR EDITORIAL USE ONLY. NOT FOR SALE FOR MARKETING OR ADVERTISING CAMPAIGNS REUTERS

Wanneer de ETA, zoals gisteren, een wapenstilstand afkondigt, wekt dat in Spanje altijd verwachtingen. De Baskische afscheidingsbeweging voerde de afgelopen halve eeuw honderden aanslagen en liquidaties uit. Ruim 820 mensen kwamen om bij het geweld van de van oorsprong extreemlinkse separatisten. Nog steeds leven in Baskenland politici, journalisten en ondernemers onder permanente bedreiging. Er zijn maar heel weinig Spanjaarden die niet hopen dat er een einde komt aan deze terreur.

Desondanks is een flinke dosis scepsis gerechtvaardigd. In het verleden toonde de ETA zich dikwijls onbetrouwbaar. En ditmaal is twijfel misschien nog meer op zijn plaats dan bij eerdere wapenstilstanden die de terreurgroep afkondigde. Door Spaanse politici en de pers werd het afgekondigde bestand gisteren algemeen gewantrouwd. De ETA zou slechts een tijdelijke geweldspauze inlassen om enige politieke munt te slaan uit zijn huidige zwakte.

In de gisteren via de Britse BBC openbaar gemaakte videoboodschap, meldt de ETA-leiding dat ze enkele maanden geleden besloten heeft „geen aanvallende gewapende acties te ondernemen”. De drie ETA-leden in de video – allen in het zwart gekleed, met een witte kap over het gezicht, een baret op en achter hen de ETA-vlag – stellen in hun communiqué „een democratische oplossing” na te streven. „Als de regering de wil heeft, is de ETA bereid, als altijd, de democratische minimumeisen te bepalen die nodig zijn om een democratisch proces te beginnen.”

De Spaanse regering liet binnen enkele uren weten dit bestand „onvoldoende” te vinden. In de eerste officiële regeringsreactie toonde minister Rubacalba (Binnenlandse Zaken) zich vanochtend dan ook argwanend over de ware motieven achter het bestand. „ETA stopt omdat ze niets meer kunnen, en om zich te kunnen herorganiseren”, zei hij in het ontbijtprogramma van de publieke omroep.

Het ETA-communiqué noemt ook geen enkele tijdspanne voor de wapenstilstand. Eerdere keren was de organisatie hierover minder vaag. Zo nam ze in 1998 een bestand „voor onbepaalde tijd” in acht en dat uit 2006 heette „permanent” te zijn. Beide keren nam de groep de wapens weer op.

De socialistische premier José Luis Rodríguez Zapatero eist daarom een „definitief” staakt-het-vuren. Na het bestand van 2006 ging hij al eens het gesprek aan met de beweging, maar blies deze onderhandelingen af nadat de ETA een aanslag pleegde bij de Madrileense luchthaven. Algemeen werd deze aanslag toegeschreven aan een orthodoxe splinter binnen de ETA, maar Zapatero liep er destijds forse politieke schade door op.

Daarnaast blijft de ETA vaag over de gewilde ‘democratische oplossing’. In de video zegt de groep deze na te streven, „opdat de Baskische burgers op vrije en democratische wijze via dialoog en onderhandeling kunnen beslissen over onze toekomst”. Dit zou gelezen kunnen worden als voorstel voor een referendum.

Het is de vraag wat ETA bij zo’n volksraadpleging zou winnen. De laatste keer dat Batasuna, de in 2003 verboden politieke tak van ETA, mocht deelnemen aan verkiezingen, haalde de partij in Baskenland nog geen zesde van de stemmen.

Sindsdien is de situatie in het gebied verder genormaliseerd, mede doordat in 2008 voor het eerst in dertig jaar een niet-nationalistische regioregering aantrad. ETA’s klassieke eis – onafhankelijkheid voor Groot-Baskenland, inclusief het naburige Navarra en Frans-Baskenland – zal in elk geval nooit haalbaar zijn.

Niet alleen politiek, ook militair staat de ETA namelijk zwakker dan ooit. Door effectief optreden van politie en justitie is de bewegingsvrijheid van de organisatie sterk ingeperkt. ETA-commando’s moeten uitwijken naar de buurlanden Frankrijk en Portugal. Maar ook daar rollen de autoriteiten nu regelmatig schuilplaatsen met wapens en explosieven op en worden kopstukken gearresteerd. De ETA-leiding wisselt in hoog tempo van samenstelling en is steeds jonger en onervarener.

Vorige zomer pleegde de ETA nog bomaanslagen op een kazerne van de Guardia Civil in Burgos en nabij het koninklijk zomerverblijf op Mallorca. Dit jaar bleef dit traditionele zomeroffensief uit en de laatste weken werd ook al gespeculeerd over een aanstaand bestand. De beweging stelt dat de geweldspauze een bewuste keuze was. Maar het is niet uitgesloten dat de ETA momenteel simpelweg niet (of amper) tot aanslagen in staat is.

Bovendien staat de ETA onder groeiende druk van zijn politieke sympathisanten om het geweld af te zweren. Deze ultralinkse Baskisch-nationalistische politici riepen de ETA-top sinds dit voorjaar herhaaldelijk op tot een permanent staakt-het-vuren.

Hun partijen zijn nu nog uitgesloten van verkiezingen omdat ze te dicht bij de ETA staan. Begin volgend jaar zijn gemeenteraadsverkiezingen waaraan ze graag willen meedoen.

Minister Rubacalba liet de ETA echter weinig hoop. Hij sloot vanochtend tegenover de media uit dat de politieke tak van de ETA kans maakt op legalisering zolang de beweging het geweld niet „volledig” afzweert.