Retour Den Haag-Brussel

Zonder duobaan was alles anders

Hoe anders zou de formatie zijn verlopen als de Grondwet in 1983 niet was veranderd? Dan was deze week cruciaal geweest voor CDA’ers als Maxime Verhagen en Ab Klink. Die hadden dan moeten kiezen tussen hun (demissionaire) ministerschap en hun lidmaatschap van de Tweede Kamer. Want in wezen zijn het twee onverenigbare functies. Dat wil zeggen: in Nederland.

Die onverenigbaarheid staat ook in de Grondwet. Maar een uitzondering wordt gemaakt voor de periode van een kabinetsformatie. Dan kan een politicus én demissionair minister zijn én Kamerlid. Tot 1983 was die duobaan in tijd beperkt tot drie maanden. Na die termijn moest er worden gekozen. Dat overkwam bijvoorbeeld PvdA-leider Den Uyl in 1977, die toen zowel Kamerlid was als demissionair premier. Toen er na drie maanden nog altijd geen nieuw kabinet was, zegde hij zijn Kamerlidmaatschap op.

Zonder Grondwetswijziging hadden Verhagen en Klink deze week, wanneer de formatie de driemaandengrens passeert, ook voor deze keuze gestaan. Natuurlijk hadden beiden kunnen kiezen voor hun plek in de Kamer, maar dan was er helemaal niets meer overgebleven van het toch al zo geamputeerde demissionaire kabinet. Hadden ze gekozen voor het kabinet, dan zat de fractie zonder de hoofdrolspelers van het conflict van vorige week. Wat zou er dan zijn gebeurd? (MK)

Vriendschap tussen SGP en VVD blijft

Mislukt, onder meer door onrust in het CDA over de waarborgen voor de godsdienstvrijheid in een door de PVV gedoogd kabinet. Die zorg speelde nauwelijks bij de SGP, een christelijke partij die doorgaans nog luider opkomt voor de godsdienstvrijheid dan het CDA. De gereformeerden van de SGP redeneerden opvallend pragmatisch: zolang de VVD bereid was een pas op de plaats te maken op medisch-ethisch terrein, kon het rechtse kabinet rekenen op de steun van de SGP.

Geheimzinnigheid rond deze deal, die afgelopen week uitlekte, was vooral om reuring bij de liberalen te voorkomen. Daar zou immers niet iedereen juichen als nog slechts mocht worden gedroomd over verruiming van de euthanasiewetgeving of extra kansen voor embryoselectie. Of zoals een reactie op de deal luidde: „Daar zit je met je ingevroren eicellen.”

De SGP-leider kon de deal eenvoudig ontkennen, omdat niets op papier was vastgelegd. „Noem het een gentlemen’s agreement”, zei een SGP-voorlichter, een vondst die past bij een partij die geen vrouwen toelaat tot een politiek ambt.

Maar goed, het speelt allemaal niet meer. Nu hoopt Rutte dat de koningin hem toestaat een proeve van een regeerakkoord te schrijven. En wie reageerde direct instemmend? De SGP. De VVD’ers die bij de orthodox-christelijken zijn langsgeweest, moeten goede ambassadeurs zijn geweest. (PvO)

Linkse vreugde? Dat valt tegen

De PVV haakt af. Feest voor de partijen die de partij van Wilders hadden uitgesloten als coalitiegenoot. Zou je zeggen.

Maar van jubelen was niet echt sprake in de eerste tweets die de politieke tegenstanders van Wilders vrijdagavond de wereld in stuurden. Wilders was schuldig, zo was de teneur, al was hij schuldig aan een heuglijk feit. PvdA-Kamerlid Sharon Dijksma: „Wilders geeft het CDA nu de schuld, maar zijn eigen provocaties is ie voor ’t gemak snel vergeten.” ChristenUnie-leider Rouvoet: „Doorzichtige pogingen van Wilders om zwartepiet elders te leggen: er is er maar één die de stekker uit deze rechtse formatie heeft getrokken.” Femke Halsema (GroenLinks): „Hoe Wilders ook spint dat hij slachtoffer is en [...] het de schuld is van 3 CDA’ers in gewetensnood: hij breekt.” En PvdA-Kamerlid Diederik Samsom wilde voorkomen dat Wilders’ wantrouwen al te redelijk overkwam. Over de eis van de PVV-leider dat de drie CDA-dissidenten de uitspraak van hun congres zouden volgen, twitterde hij: „Ironische eis van iemand die zelf geen ledendemocratie accepteert.”

Alleen SP-leider Roemer, het moet gezegd, hing direct de vlag uit. Nog tijdens de persconferenties van de verslagen rechtse leiders, gaf hij zijn commentaar: „Een zegen voor het land.” (PvO)

Bijdragen: Mark Kranenburg en Pieter van Os