ETA neemt pauze

Spanje is sceptisch over de wapenstilstand die de ETA gisteren heeft afgekondigd.

De regering beschouwt dit als slechts een eerste stap. „Er zijn er veel meer nodig.”

Wanneer de ETA een wapenstilstand afkondigt, wekt dat in Spanje altijd verwachtingen. In de gisteren via de Britse omroep BBC openbaar gemaakte videoboodschap meldt de terreurgroep dat ze sinds enkele maanden heeft besloten „geen aanvallende gewapende acties te ondernemen”. Drie ETA-leden in de video – in het zwart, met een kap over het gezicht, een baret op en achter hen de ETA-vlag – stellen dat de beweging „een democratische oplossing” nastreeft. „Als de regering de wil heeft, is de ETA bereid, als altijd, om de democratische minimumeisen te bepalen die nodig zijn om een democratisch proces te beginnen.”

De Baskische afscheidingsgroep heeft de afgelopen halve eeuw honderden aanslagen en liquidaties uitgevoerd. Ruim 820 mensen kwamen om bij het geweld van de van oorsprong linkse separatistenbeweging. Nog steeds leven in Baskenland duizenden mensen onder permanente bedreiging.

De kans dat de Spaanse regering meteen op dit aanbod ingaat, lijkt vooralsnog klein. In eerste onofficiële reacties aan de pers spraken regeringsfunctionarissen van slechts „een stap” door de ETA. Er zijn er veel meer nodig, zeiden ze.

De regering eist dat de ETA een „definitief” bestand afkondigt. In de video noemt de groep geen tijd. Eerder deed ze dit wel. In 1998 gold een wapenstilstand „voor onbepaalde tijd” en in 2006 heette die „permanent” te zijn. Beide keren nam de groep de wapens weer op.

Ook blijft ETA vaag over haar ‘democratische oplossing’. In de video zegt ze deze na te streven, „opdat de Baskische burgers op vrije en democratische wijze via dialoog en onderhandeling kunnen beslissen over onze toekomst”. Dit kan worden gelezen als voorstel voor een referendum.

Haar klassieke eis – onafhankelijkheid voor Groot-Baskenland, inclusief Navarra en Frans-Baskenland – zou de ETA bij zo’n volksraadpleging echter nooit ingewilligd krijgen. De laatste keer dat de politieke tak van de ETA mocht deelnemen aan verkiezingen, haalde deze maar een zesde van de stemmen. Sindsdien is de situatie in Baskenland alleen maar verder ontspannen, mede doordat in 2008 voor het eerst in dertig jaar een niet-nationalistische regering aantrad.

Niet alleen de politieke situatie voor de ETA is verslechterd; ook militair staat de terreurgroep zwak. Door effectief optreden van politie en justitie is haar bewegingsvrijheid sterk ingeperkt. ETA-commando’s moesten uitwijken naar Frankrijk en Portugal. Ook daar rollen de autoriteiten nu regelmatig schuilplaatsen met wapens en explosieven op en worden kopstukken gearresteerd. De ETA-leiding wisselt in hoog tempo van samenstelling en is steeds jonger en onervarener.

Vorige zomer slaagde de ETA er nog in bomaanslagen te plegen op een kazerne van de Guardia Civil in Burgos en nabij het koninklijk zomerverblijf op Mallorca. Dit jaar bleef dit ‘traditionele zomeroffensief’ uit. De beweging stelt dat dit een bewuste keuze was. Het is niet uitgesloten dat de ETA momenteel simpelweg niet (of amper) tot aanslagen in staat is.

De afgelopen weken werd al gespeculeerd over een aanstaand bestand. Ook omdat ultralinkse Baskisch-nationalistische partijen en vakbonden sinds enige maanden oproepen tot een permanent staakt-het-vuren. Een deel van deze groeperingen is uitgesloten van verkiezingen omdat ze te dicht bij de ETA staan.

Begin volgend jaar zijn gemeenteraadsverkiezingen waaraan ze graag mee willen doen. Zolang de ETA haar geweld niet staakt, maken zij nagenoeg geen kans op tijdige legalisering. Zo bezien zou het nu afgekondigde bestand slechts een tijdelijke pauze in het ETA-geweld betekenen. Bedoeld om politieke munt te slaan uit de huidige militaire zwakte.