Een theaterreis door de Nederlandse historie

Theater Nederlands Trots in Barre Tijden

door Theater Nomade. Tournee t/m 12/11

„Dit land is ontstaan uit de weifeling tussen eb en vloed. Het bestaat uit land dat geen water wil zijn en water dat het land verzwelgt.” Met deze observatie opent acteur en regisseur Ab Gietelink zijn nieuwe reeks voorstellingen Nederlands Trots in Barre Tijden. Gietelink verbindt zijn theatrale canon van de Nederlandse en Vlaamse geschiedenis met opmerkelijke locaties, zoals het Forteiland in IJmui en de Stevenskerk in Nijmegen.

Terwijl wind en zeewater rondom het oude bastion jagen, neemt Gietelink de toeschouwer mee op een historische reis. De geschutskoepel met zijn verweerde muren is geschiedenis op zich: vanaf hier werd Nederland tegen invallers verdedigd. Onderwerpen als de eerste spoorlijn, de Grondwet, Max Havelaar, politionele acties en de Watersnoodramp passeren de revue.

Het is verbazingwekkend hoe Gietelink met een enkel accent in kostumering, journaalbeeld of muziekfragment de sfeer van eertijds weet op te roepen. Dichter Piet Paaltjens bijvoorbeeld die de uitvinding van de spoorlijnen verbindt met een geliefde die hij in een luttele minuut voorbij ziet razen. En haar nooit terugziet. Of de revoluties in de kunsten, van De Stijl tot het befaamde Oote oote boe van Jan Hanlo: de toeschouwers zijn meteen terug in de tijd. Met behulp van Gerauschmacher Rop Severien laveert Gietelink tussen geschiedenis en kunst, tussen grote gebeurtenissen als de politionele acties en de kraakbeweging in de jaren tachtig.

Zo ontstaan verrassende verbindingen. Zelfs Colijn met zijn sussende oproep „Gaat u allen gerust slapen” uit de jaren dertig krijgt op deze manier een grimmige dimensie. Kort daarop brak de Tweede Wereldoorlog uit. Enkele citaten uit Het Achterhuis en de Hollandse tragiek is compleet.

Gietelink benadrukt elke keer een spanning tussen gezag en verlangen naar vrijheid. De parlementaire woede die het gedicht ‘Oote oote boe’ ooit ontketende, kunnen we ons niet voorstellen. Dankzij de formule van herkenning en herinnering is Gietelinks theaterreis door de Nederlandse historie veel meer dan geschiedenisles: hij laat zien dat ook het Nederlandse volk er een is van weifeling, van gespletenheid tussen regeringstrouw en individuele vrijheid.

Hierdoor trekt hij onverwachte lijnen. Gietelinks voorstelling houdt het midden tussen stand-up comedy en hoorcollege. Als de Gerauschmacher wonderlijk-ritmische, jazzy klanken ontlokt aan een keur van instrumenten bij Mondriaans stijlvaste schilderijen, dan kijkt de toeschouwer opnieuw én anders naar Victory Boogie Woogie. Het werkt als een verrassingsaanval, zo bijzonder.

Kester Freriks