Rechtse coalitie wankelt

Het is hoogst kwestieus of de beoogde regeringscoalitie van VVD en CDA kan rekenen op een vruchtbare samenwerking met de Staten-Generaal, nu drie christen-democratische Tweede Kamerleden zo duidelijk hebben laten blijken dat ze niets zien in de PVV als ‘gedoogpartner’.

Die vruchtbare samenwerking, waarmee steun van een parlementaire meerderheid wordt bedoeld, wordt uitdrukkelijk vermeld in de opdracht die informateur Opstelten van de koningin heeft gekregen. De informateur zal de vraag onder ogen moeten zien of niet het moment is aangebroken dat hij aan het staatshoofd moet rapporteren niet aan haar verzoek te kunnen voldoen. Áls de onderhandelingen tenminste worden voortgezet. Dat VVD-fractieleider Rutte en zijn PVV-collega Wilders gistermiddag bedenktijd hebben gevraagd, duidt erop dat dit niet vanzelfsprekend is.

De verdeelde CDA-fractie koos gisteren voor een bezweringsformule waarmee waarnemend fractieleider Verhagen voortdurend tracht de gemoederen te sussen. Die luidt: wacht het resultaat van de onderhandelingen af en oordeel dan. Maar daarmee gaat hij er steeds aan voorbij dat dit resultaat, hoe het ook luidt, losstaat van de principiële en gerechtvaardigde bezwaren die de Kamerleden van het CDA, in navolging van andere partijleden, hebben geuit tegen samenwerking als zodanig met de PVV. Of die nu als coalitiegenoot of als gedogende fractie opereert.

Bij eventuele voortgezette onderhandelingen zal CDA-Kamerlid Klink, tevens demissionair minister van Volksgezondheid, ontbreken. Hij is een van de drie, in potentie ‘dissidente’ fractieleden die zich tegen samenwerking met de PVV dreigen te keren.

In een brief die hij aan zijn fractieleider en aan waarnemend partijvoorzitter Bleker heeft gestuurd, heeft hij met veel overtuigingskracht zijn bezwaren tegen die samenwerking uiteengezet. Zo krachtig dat zijn eigen geloofwaardigheid in het geding komt als hij de beoogde coalitie alsnog gaat steunen. „Deze informatie biedt geen perspectief voor de toekomst van Nederland en die van de christen-democratie”, zo luidt de slotzin in de brief.

Klink, niet gezegend met het opportunisme waarmee fractieleider Verhagen zich altijd zo monter door politieke processen weet te slaan, heeft zijn positie hiermee stevig gemarkeerd – ook voor zichzelf.

De vraag is wel waarom Klink dan eerder aan de gesprekken met VVD en PVV is begonnen. Iets soortgelijks geldt voor de bezwaren die (ex-)politici als Lubbers, Veerman en Schinkelshoek naar buiten hebben gebracht. Zij allen zwegen toen de gesprekken van hun partij met de PVV op gang kwamen. Evenmin hebben zij ooit afstand genomen van het standpunt van lijsttrekker Balkenende, de premier die inmiddels als partijleider is gesneefd. Voor de Tweede Kamerverkiezingen van dit jaar bezwoer hij bij herhaling dat het CDA geen enkele partij uitsloot. Dus ook de PVV niet.

De principiële protesten van bezwaarde christen-democraten tegen het gedachtegoed van de PVV zijn begrijpelijk. Ze komen er alleen veel te laat mee.