Radio-uitzending van een concert is cruciaal

Bij de start van het nieuwe seizoen melden alle omroepen weer trots welk moois we het komend jaar kunnen gaan bekijken en beluisteren. Maar het echte nieuws laat zich voor een deel slechts indirect afleiden uit de programmaoverzichten. Zo merkt alleen de oplettende lezer dat bij Radio 4 het Middagconcert niet meer in het schema voorkomt, en dat ook de herhaling op dinsdag van de ZaterdagMatinee (‘Zaterdag jongstleden’) is verdwenen.

De NTR ZaterdagMatinee, een concertserie van Radio 4 geproduceerd door NTR, Avro en Tros, gaat morgen haar 50ste seizoen in. Het is niet alleen één van de kroonjuwelen van de radiozender voor klassieke muziek, maar ook van het Nederlandse muziekleven als geheel, met tal van belangwekkende wereldpremières en vrijwel zonder uitzondering voortreffelijke, geregeld zelfs legendarische uitvoeringen van repertoire.

Het klinkt misschien als een luxe dat de concerten, die op zaterdagmiddag al rechtstreeks op de radio te horen zijn, ook nog eens op dinsdag werden herhaald. Deels is dat waar, zeker sinds de uitzending – door wie goed zoekt – ook op internet kan worden teruggeluisterd. Toch zijn er kanttekeningen bij dit besluit te maken.

Eenmaligheid is één van de grootste zwaktes van de klassieke muziek. Met uitzondering van grote operaproducties, gaan de meeste concerten noodgedwongen helaas maar één, hooguit twee keer. Dat geldt ook voor veel ZaterdagMatinee-concerten, zelfs bij dure producties met koor, orkest, solisten en een internationaal hoog aangeschreven dirigent.

Als dan in elk geval de radio-uitzending nog herhaald wordt, betekent dat hoe dan ook dat er meer luisteraars in de gelegenheid worden gesteld om van de muziek te genieten. Ook bij de keuze om in deze krant een concert al dan niet te recenseren, speelt vaak in de overweging mee of het nog wordt herhaald, al is het ‘slechts’ op de radio.

Nu ook het Middagconcert verdwijnt, is er op Radio 4 steeds minder live opgenomen muziek te horen. Dat betekent ook: steeds minder integrale concerten, en steeds minder volledige werken. Het broodnodige contact met het levende muziekleven wordt naar de avond en nacht verbannen, ten gunste van het uitzenden van losse delen uit bestaande opnames, met gebabbel tussendoor.

Het lijkt daarbij tekenend voor de versnipperde, tegenstrijdige situatie in omroepland dat deskundige presentatoren als Annemiek Klijberg en Peter Bree het veld moeten ruimen in het kader van verjonging, terwijl er iedere werkdag twee uur ruimte moet worden gemaakt voor het nieuwe, gezellige ‘Muziekwijzer’ van omroep Max, gepresenteerd door Edwin Rutten (1943).

De zaterdagmiddag is voor een radiozender absolute primetime. En de ZaterdagMatinee past blijkbaar steeds minder in wat Radio 4 denkt te moeten zijn, zeker overdag: vooral niet te veeleisend. Het valt dus te hopen dat het schrappen van de herhaling op dinsdag geen voorbode is van wat ons in het vólgende nieuwe seizoen te wachten staat.