Passen beide Ab Klinks in CDA-fractie?

De hele bijna-crisis in de formatie kwam voort uit twijfel bij Ab Klink.

En diezelfde Klink blijft fractielid. Is er te werken met dit zielzoekende CDA?

PVV en VVD denken diep na over de vraag of zij met het weder opgestane CDA verder willen. Spreekt de CDA-leider namens zijn hele fractie? Straks is struikelen bijna net zo onaantrekkelijk als nu breken. De echte sleutelvraag is: blijven beide Ab Klinks lid van de CDA-fractie? Is er te werken met dit zielzoekende CDA dat uit twee dagen zelftherapie tevoorschijn kwam als een gesloten front?

Maxime Verhagen zegt dat hij weer namens de hele fractie kan onderhandelen om een VVD-CDA-kabinet met PVV-gedoogsteun. Ab Klink is geen medeonderhandelaar meer. Hij blijft wel fractielid, vóór- en tegenvoelend.

Wie woensdag zijn uitgelekte brief aan de partijtop las, kon maar één conclusie trekken: Ab Klink werkt niet mee aan een coalitie die steunt op Geert Wilders. Hij stelde vast „dat samenwerking met de PVV voor ons geen begaanbare weg is en zou moeten zijn. (Voor mij persoonlijk is dat echt een definitieve conclusie).”

Na twee dagen massage steunt hij toch verder onderhandelen. De wankelmoedigheid sijpelde vooral uit het woordje ‘echt’. Misschien ook uit de haakjes om die persoonlijke zin. Alsof zijn mening er niet zo toe deed. Terwijl de hele bijna-crisis voortkwam uit zíjn twijfel. Zonder zijn steun geen meerderheid voor deze coalitie, zelfs mét PVV-gedoogsteun. Twee gedogende SGP’ers kunnen de drie afvallige CDA’ers (ook Ferrier en Koppejan) niet vervangen.

Klinks medeaarzelaar, het Zeeuwse Kamerlid Ad Koppejan, goot via Twitter een dapper sausje over zijn terugkeer in het gelid: „Heftige tijden waarin het erop aankomt om je als een echte volksvertegenwoordiger op te stellen.” Zeeuwen die zich verzetten tegen het ontpolderen van de Hedwige herinneren zich de onverzettelijke compromiskunde van hun afgevaardigde.

De vergelijking dringt zich op met de zeven CDA-loyalisten (zes anti-revolutionairen en een KVP’er) die het kabinet-Van Agt-Wiegel (1977-1981) onder schot hielden. Lange nachten in de fractiekamer leverden veel kopij maar weinig politieke bijsturing op. Het was een beheerskabinet dat niet alleen door de zeven musketiers van het geweten van grote daden werd afgehouden. Ook toen koos de meerderheid voor de noden van de macht boven een grondslagendiscussie.

Blijven de Klinks in de fractie? Als hij zijn eigen brief goed naleest, zit het probleem niet in het mee-onderhandelen. Hij wijst op een situatie waarin de PVV chronisch opkomt voor een wereld die hij verafschuwt, die het CDA niet voor zijn rekening zou moeten nemen, die het regerend steeds moet tegenspreken.

Als Klink en de zijnen in de fractie blijven, is het om het eindresultaat ‘met een open geest’ af te wijzen. Als straks het CDA-congres mag oordelen over het onderhandelingsresultaat, dan zal hij uitleggen waarom dat „geen perspectief biedt voor de toekomst van Nederland en die van de christen-democratie.” Als Ab Klink toch één man is.

Marc Chavannes is politiek commentator van NRC Handelsblad.