Laser en keizerarend tegen gevaarlijke ganzen

Vooral ganzen vormen een gevaar voor de luchtvaart. Met roofvogels, lawaai en laser verjaagt Schiphol ze. Onaantrekkelijk gras wil ook helpen. Maar de aanpak kan nog structureler.

„We verdrijven natuur met natuur”, zegt valkenier Frans Fontijn. Hij houdt een imposante keizerarend op zijn hand. Met zijn zoon Chris is hij dagelijks te vinden op de luchthaven Schiphol. Ze verjagen meeuwen, kraaien, spreeuwen en ganzen. Met roofvogels als de havik, giervalk en arend.

Fontijn: „Als er zo’n grote roofvogel op je afkomt, dan ga je wel op je wieken, hoor. Dan blijven die ganzen wel een paar dagen weg.”

Zwermen vogels, vooral grauwe ganzen, vormen een toenemend risico op Schiphol. Begin juni moest een toestel van Royal Air Maroc een noodlanding maken nadat ganzen in de motor waren gevlogen. Ook luchtvaartmaatschappij Arke Fly maakte onlangs zorgen kenbaar. Per tienduizend starts en landingen waren er vorig jaar 7,1 vogelaanvaringen. Drie jaar eerder waren dat er nog 4,4.

„Aan het einde van de zomer zijn de meeste aanvaringen”, zegt Sanne Patijn, bird control manager van Schiphol. „Dat komt doordat er dan veel jonge vogels voor het eerst vliegen. Die weten nog niet hoe gevaarlijk het hier is. Jonge vogels zijn domme vogels.”

Ganzen veroorzaken veel van de aanvaringen. Ze verblijven niet op de luchthaven, maar komen geregeld overvliegen. Een gans is groot genoeg om bij aanvaring een vliegtuigmotor te destabiliseren. En ze vliegen doorgaans niet alleen.

„Dat maakt ganzen zo gevaarlijk”, zegt operationeel directeur Ad Rutten van Schiphol. De afgelopen vijf jaar waren er zes aanvaringen met ganzen. Het aantal ganzen binnen twintig kilometer rondom Schiphol is de afgelopen jaren verveelvoudigd en bedraagt nu ongeveer 43.000. Rutten: „De gans heeft in Nederland geen natuurlijke vijand en heeft in de Haarlemmermeer een aantrekkelijk foerageergebied.”

Bird control kost de luchthaven jaarlijks 2,5 miljoen euro. Het gras langs de startbanen wordt zo onaantrekkelijk mogelijk gemaakt, bijvoorbeeld door het zaaien van laagcalorisch gras dat ook nog eens vijftien tot twintig centimeter hoog wordt gehouden. Veel vogels schijnen die hoogte onveilig te vinden. Verder kent Schiphol een afdeling bird control, met vijftien vogelwachters, een faunabeheerder, twee beleidsadviseurs en één manager. Zij proberen elk uur van de dag de vogels te verjagen. Vogelwachters schieten lichtkogels af, waarvan sommige met het geluid van een ‘gillende keukenmeid’, en produceren met gaskanonnen oorverdovende knallen.

Vogelwachter Jouke Osinga demonstreert hoe hij vanuit zijn auto angstkreten uit zijn luidspreker op het dak kan laten schallen. „Daar schrikken de vogels flink van”, zegt hij tijdens de angstaanjagende kreet van een scholekster.

Er is meer. Langs de banen staan vangkooien voor onder meer torenvalken. De vogels worden gelokt door witte muizen in de val. Eenmaal gevangen, worden ze enkele honderden kilometers verderop weer uitgezet. „Zodat ze daar een nieuw territorium kunnen beginnen”, zegt bird control manager Patijn. Andere maatregelen zijn irritape, wapperend zilverpapier, plastic vogelverschrikkers en scherpe pinnen op borden, zodat duiven er niet op gaan zitten.

De vogelwachters vormen naar eigen zeggen een aparte groep binnen de organisatie van Schiphol. Ze hebben een mobiele laser waarmee ze vogels uit sloten verjagen. Bovendien werd kort geleden een vast laserkanon geplaatst, dat bij mist en schemer de omgeving van de Aalsmeerbaan met een groene straal vogelvrij maakt. Verder begint de luchthaven een proef om vogels via de radar te detecteren. Daardoor kan vroegtijdig met verjagen worden begonnen, of tijdig een startbaan worden gesloten. De proef duurt twee tot drie jaar.

Onlangs werd een Nederlandse Regiegroep Vogelaanvaringen in het leven geroepen met daarin bestuurders, boeren en natuurbeschermers. Deze regiegroep zoekt naar meer structurele oplossingen. Zo wil ze boeren in de omgeving ertoe bewegen geen graan meer te verbouwen, maar iets wat ganzen niet lekker vinden. „Tulpenbollen bijvoorbeeld”, zegt voorzitter Henk Strietman. En ze wil boeren ertoe brengen na de oogst graanstoppels versneld onder te ploegen. Ook worden eieren van ganzen geschud. En, last but not least, de provincies in de omgeving van Schiphol hebben ruimhartig vergunningen verstrekt om ganzen af te schieten.

Is het een idee om heel Schiphol, met zeshonderd hectare asfalt en liefst duizend hectare groen, compleet te asfalteren? „Dat mogen wij niet van de wet”, zegt bird control manager Patijn.