Grof geweld

De machtsstrijd in het CDA tussen de partij-ideoloog met gewetensbezwaren en de gewetenloze machtspoliticus is gewonnen door de laatste. Met grof geweld heeft Verhagen zijn tegenstanders in het gareel gedwongen. Er is gedreigd Klink, Koppejan en Ferrier uit de fractie te zetten. Woorden als ‘verrader’ zijn gevallen. En gistermiddag zijn de onderhandelingen hervat, precies datgene wat Klink, Koppejan, Ferrier en letterlijk alle oud-bewindslieden van het CDA niet wilden.

Het lijkt een overwinning, maar het is het moment waarop Verhagen zijn hand definitief overspeelt. Hij had de verdeeldheid moeten aangrijpen om zich terug te trekken uit de onderhandelingen. Dan was hij er zonder al te veel gezichtsverlies vanaf gekomen, omdat hij deze conclusie aan beide kampen had kunnen uitleggen. Tegen de PVV en de voorstanders van samenwerking had hij kunnen zeggen: ‘Ik wilde wel, maar de weerstand in mijn partij was te groot.’ Tegen de dissidenten, prominenten en gewetensbezwaarden had hij kunnen zeggen: ‘Ik heb naar jullie geluisterd.’

Je vraagt je af wat Verhagen denkt te winnen door de onderhandelingen te hervatten en zijn tegenstanders te dwingen het resultaat af te wachten. De brief van Klink maakt prangend duidelijk dat de tekst van het gedoogakkoord er weinig toe doet. „Van de motieven van de PVV zal het CDA in het parlement afstand nemen,” schrijft Klink, „maar ondertussen zal men wel gezamenlijk voor juist de meest beladen wetsvoorstellen stemmen en samen met de PVV optrekken.” Wie zulke opvattingen koestert – erg verstandige opvattingen bovendien– kan onmogelijk instemmen met welk gedoogakkoord dan ook, hoe prachtig het ook is geformuleerd. Klink heeft zich van binnenuit, als onderhandelaar, gerealiseerd dat er een onoverbrugbaar verschil is in politieke motivatie tussen de PVV en het CDA en dat dit het CDA bij voortduring in het defensief zal drijven. Verschillen in motivatie neem je niet weg met beleidsafspraken.

Hoe goed Verhagen ook onderhandelt, zijn akkoord zal worden afgewezen. Een andere optie is na de brief van Klink volstrekt ongeloofwaardig. En dan heeft Verhagen alles verloren.

Ilja Leonard Pfeijffer