Formatie gaat verder op een kleiner speelveld

Vanochtend zijn de formatieonderhandelingen hervat, na de crisisdagen bij de CDA-fractie. VVD en PVV hebben ‘nagedacht’. Zes vragen over de formatie.

Op het oog was alles weer normaal, aan het begin van de middag. De onderhandelaars Mark Rutte (VVD), Maxime Verhagen (CDA) en Geert Wilders (PVV) zeiden, op weg naar de informateur, zoals de afgelopen weken, niks of nagenoeg niks.

Rutte en Wilders hadden gisteren na afloop van een anderhalf uur durend overleg bij informateur Opstelten gezegd dat ze wilden nadenken over de vraag of ze door zouden gaan met de onderhandelingen. Verhagen had uitleg gegeven over de CDA-crisis en hoe die was bezworen. Maar of dat voldoende vertrouwen gaf lieten Wilders en Rutte gisteren en vanmiddag in het midden.

1 Kan de formatie gewoon verdergaan, nu het CDA de gelederen weer heeft gesloten?

Dat kan. Bij het CDA zegt iedereen weer dat het onderhandelingsresultaat straks beoordeeld wordt door de fractie en de leden. Dat zeggen de ‘dissidenten’ Ab Klink, Ad Koppejan en Kathleen Ferrier ook weer. In zoverre is alles zoals het vóór dinsdag was. CDA-kopstukken beklemtonen alweer dat er met een goed resultaat veel zorgen kunnen worden weggenomen. Zelfs bij Klink, die in zijn brief toch de „definitieve conclusie” had getrokken dat politieke samenwerking met de PVV „een onbegaanbare weg” is.

2 Heeft de VVD nog wel vertrouwen in het CDA?

Dat zou Mark Rutte vanmiddag aan informateur Opstelten meedelen. Maar de CDA-crisis heeft in ieder geval bij VVD’ers een deuk in het vertrouwen opgeleverd. Zij noemden de afgelopen dagen de PVV een betrouwbaarder partner dan het CDA. Maar de VVD wil deze coalitie heel graag. Er is nauwelijks protest van de achterban. Dat was bij de besprekingen over Paars Plus totaal anders.

3 En Geert Wilders, kan hij zijn gesprekspartners nog vertrouwen?

Bij onderhandelingen dienen politici natuurlijk altijd in hun achterhoofd te houden dat hun opponenten allerlei motieven kunnen hebben. Geert Wilders zal er nu nog meer rekening mee houden dat het CDA alsnog besluit de coalitie te laten klappen, en dat dan geprobeerd wordt de schuld bij hem te leggen. De brief van Klink geeft daar in feite al een eerste aanzet toe. Hij schreef immers dat Wilders bij de presentatie van het regeer- en gedoogakkoord van plan was „voluit op het orgel” te spelen en dat de hoofden van de coalitiepartners rood zouden kleuren. Daarmee gaf Klink eigenlijk aan dat met de gedogende Wilders niet te regeren valt: hij zal zijn partners voortdurend tarten, zelfs bij de presentatie van het regeer- en gedoogakkoord.

4 Is de speelruimte van de partijen veranderd na de CDA-crisis?

Ja. Als de partijen al van plan waren een beperkte presentatie te houden en pas na het ledencongres van het CDA alles te vertellen, dan is dat nu niet meer mogelijk. Daar heeft de brief van Klink ook voor gezorgd. En Wilders zal zich wat moeten inhouden, want hij heeft immers de beschuldigingen in de brief van Klink ontkend.

5 Beïnvloedt de CDA-crisis het onderhandelingsproces?

Verhagen kan natuurlijk nog meer wijzen op zijn achterban. Hij zal echt met een goed resultaat moeten thuiskomen. Misschien speelt Verhagen die kaart niet openlijk, want iedereen weet nu wel hoe gevoelig PVV-standpunten over islam en integratie liggen. Ook is nu wel duidelijk geworden dat de vrijheid die Wilders heeft bedongen om te zeggen wat hij wil bij het CDA niet goed ligt. Verhagen kan meer garanties, wellicht zelfs op papier, van Wilders eisen dat hij zich de komende jaren inhoudt.

6 Zijn de onderhandelaars nu niet vooral bezig met de ‘exitstrategie’?

Dat speelt natuurlijk bij elke kabinetsformatie. Maar nu worden de onderhandelingen gevoerd door partijen die alle drie de rechtse kiezer voor zich willen winnen. Dat maakt de schuldvraag bij het eventueel klappen van de formatiepoging extra belangrijk. Zo zal Wilders ongetwijfeld zeggen dat CDA en VVD zijn 1,5 miljoen kiezers niet serieus nemen. Rutte zal het fanatiekst bezig zijn een mislukking te voorkomen. De koningin kan na deze formatiepoging wel eens een andere partij het initiatief gunnen.

CDA-achterban: pagina 3