Dwars Egypte twittert terug

Lang voor de Egyptische presidentsverkiezingen is de campagne al begonnen.

Er hangen veel posters voor Mubarak. Maar de oppositie steunt ElBaradei op Facebook.

„Helaas zijn onder een autoritair regime verkiezingsboycots, petities, demonstraties & burgerlijke ongehoorzaamheid de enige middelen voor verandering”, twitterde Mohamed ElBaradei vorige week. De vroegere chef van het Internationaal Atoomenergie Agentschap is na zijn pensioen ver gekomen. Kort geleden wist hij niet eens wat Twitter en Facebook waren, zei hij in een vraaggesprek met het Duitse blad Der Spiegel. Nu heeft hij twee Facebook-groepen met elk 250.000 leden en 11.806 volgers op Twitter. Mensen die allemaal hem als kandidaat voor het Egyptische presidentschap willen.

De presidentsverkiezingen worden pas volgend jaar september gehouden, maar de campagne is al in volle gang. Dat heeft veel te maken met het feit dat Hosni Mubarak in de tachtig is en dat daarmee onbetwistbaar na bijna dertig jaar het einde van zijn presidentschap nadert.

Er is een consensus in zijn Nationale Democratische Partij dat Mubarak een nieuwe termijn van zes jaar krijgt als hij dat wil, deelde de partijleiding vorige week mee. Vorige maand zei een NDP-leider tegen de Arabische satellietzender Al-Jazeera dat „president Mubarak Egypte zal blijven besturen tot zijn laatste snik”.

Maar niet alleen zijn er toenemende protesten tegen zijn repressieve bewind, ook groeit de twijfel hoelang hij het nog fysiek bolwerkt. Dit voorjaar bracht Mubarak geruime tijd in Duitsland door voor een galblaasoperatie. Sindsdien wordt er druk gespeculeerd over zijn gezondheid, hoewel de autoriteiten alle bezorgdheid afwijzen en de president zelf in hoog tempo bezoeken aflegt en gasten ontvangt om voor de fotografen zijn goede conditie te bewijzen.

Voor het geval Mubarak er toch mee ophoudt heeft het regime gewaarborgd dat het vaste greep houdt op de toekomst. De grondwet is zodanig geformuleerd dat op dit moment onafhankelijke gegadigden zoals ElBaradei helemaal niet aan de presidentsverkiezingen kunnen meedoen. Een kandidaat moet de handtekeningen hebben van minimaal 250 volksvertegenwoordigers, van wie ten minste 25 in het Hogerhuis. Alleen Mubaraks partij beschikt daarover. De rest komt niet eens in de buurt.

Mubarak heeft altijd ontkend dat hij zijn zoon als opvolger wil, zoals zoveel Arabische leiders: de koningen natuurlijk, maar ook diverse presidenten – Hafez al-Assad heeft Syrië al aan zijn zoon Bashar doorgegeven en Saleh in Jemen en Gaddafi in Libië maken zich op zijn voorbeeld te volgen. Maar er is de laatste paar weken toch een postercampagne op gang gekomen voor Gamal Mubarak (46), een bankier die de laatste paar jaar snel tot heel hoog is opgeklommen in de hiërarchie van de NDP. Gamal Mubarak wordt op die posters onder andere geportretteerd als „droom van de armen”, al heeft hij volgens analisten helemaal niet veel aanhang bij de bevolking, en zeker niet bij de armen.

Wie de presidentskandidaat van de NDP wordt, wordt gegarandeerd gekozen. Niet alleen omdat de grondwet populaire onafhankelijke kandidaten uitsluit; ook omdat bij Egyptische verkiezingen door de autoriteiten structureel en uitvoerig wordt geknoeid. Of Gamal uiteindelijk die kandidaat wordt, is echter lang niet zeker. Binnen de oude garde heeft hij niet veel steun en het is onzeker of de strijdkrachten hem, een burger, als een toekomstige president zien. Tot en met luchtmaarschalk Hosni Mubarak zijn alle Egyptische presidenten militairen geweest.

Maar intussen zit ElBaradei (68) niet bij de pakken neer. Onder zijn leiding verzamelt de Nationale Coalitie voor Verandering handtekeningen om wijziging van de grondwet en andere hervormingen af te dwingen. Deze coalitie van oppositiepartijen en -figuren eist onder andere dat onafhankelijke kandidaten tot de presidentsverkiezingen worden toegelaten, toezicht van rechters op verkiezingen en opheffing van de noodtoestand, die al 30 jaar wordt gebruikt om de oppositie de mond te snoeren.

Het streefgetal van één miljoen handtekeningen komt al in zicht. Dat komt met name doordat de fundamentalistische Moslimbroederschap, verboden, altijd afgeknepen maar soms gedoogd en met 88 formeel onafhankelijke parlementsleden de grootste oppositiepartij van Egypte, er haar gewicht achter heeft gegooid. Van de bijna 800.000 handtekeningen heeft de Broederschap er 550.000 verzameld via haar (Arabischtalige) website.

Wil de Moslimbroederschap de seculiere ElBaradei als president? Dat is te betwijfelen. Maar wijziging van de grondwet en opheffing van de noodtoestand en, daaruit volgend, verzwakking van het regime zijn ook in haar belang. De partij is bang dat het regime de parlementsverkiezingen in november gaat gebruiken om haar parlementaire aanwezigheid drastisch te beknotten.

Een miljoen handtekeningen lijken niet zoveel op tachtig miljoen Egyptenaren, maar kunnen misschien als breekijzer dienen. En dan is alles mogelijk.

Volg ElBaradei op Twitter: http://twitter.com/ElBaradei