Niet steunen op de VS, niet buigen voor China

Op de 65ste verjaardag van de socialistische republiek Vietnam schippert het land in de relaties tot China en de VS. Beide oude vijanden zijn nu vrienden. Vooral om pragmatische redenen.

Warme woorden sprak de Vietnamese president Nguyen Minh Triet gisteravond tot zijn buitenlandse gasten op een staatsbanket in Hanoi ter gelegenheid van de viering van de 65ste onafhankelijkheidsdag vandaag. Het grote buurland China antwoordde, volgens de website Vietnamplus vandaag, in minstens net zo hartelijke bewoordingen. In een verklaring prezen president Hu Jintao en premier Wen Jiaboa Vietnam als een „welvarende, socialistische natie”. En zij schreven over de „verdere versteviging van het onderling vertrouwen, de uitbouw van de samenwerking en de diversificatie van het totale strategische samenwerkingsverband”.

Onder dit vertoon van vriendschap, gaan echter spanningen schuil. Die kwamen enige weken terug aan de oppervlakte toen Vietnam 15 jaar diplomatieke betrekkingen met de VS vierde, het land waarmee Hanoi tot 1974 in een lange bloedige oorlog was verwikkeld. Het vlaggeschip van de Amerikaanse Zevende Vloot in de Stille Oceaan, de USS George Washington, bracht een bezoek aan Vietnam. De boodschap moest zijn: China is niet de enige grote speler in de regio. China reageerde geïrriteerd. De door de Chinese staat gecontroleerde website China.org.cn schreef dat „Hanoi opnieuw de Chinese soevereiniteit over de Xisha eilanden in twijfel trok”. En daarmee werd gedoeld op de belangrijkste twistappel in de relaties tussen Vietnam en China: de Paracel-eilanden, die in Vietnam Hoang Sa heten, en die in 1974 door China werden geannexeerd. Met China vocht Vietnam in 1979 een korte grensoorlog uit.

De Paracel-eilanden zijn, net als de meer zuidelijk gelegen Spratly eilanden omstreden: behalve Vietnam maken ook de Filippijnen, Taiwan, Maleisië en Brunei aanspraak op dit gebied. Maar China, schreef The Economist onlangs, doet net of de Zuid-Chinese Zee een Chinese binnenzee is: „De Chinese landkaarten tonen een dikke uitgestoken tong van Chinese soevereiniteit uitgestoken naar de Zuid-Oost Aziatische kuststaten”. De eilandgebieden zijn onder meer interessant omdat de bodem rijke gas- en olievoorraden bevat

Afgelopen maand hadden in het kader van de viering van de diplomatieke betrekkingen voor het eerst sinds de Vietnamoorlog gesprekken plaats tussen Vietnam en de VS over defensie-onderwerpen als maritieme veiligheid en vredeshandhaving.

Amerika en Vietnam schurkten ook al sinds het sluiten van een handelsverdrag in 2001 op economisch gebied dichter tegen elkaar aan. Beide landen hadden vorig jaar, volgens Azië-deskundige Walter Lohman, in het internetweekblad The Irrawaddy , een bilaterale handelsbalans van zo'n 12 miljard euro. Vorig jaar waren de VS het belangrijkste exportland voor Vietnam, en waren de VS de belangrijkste buitenlandse investeerder in Vietnam.

De VS blijken bovendien, volgens de Wall Street Journal, splijtstof en nucleaire technologie te willen delen met Hanoi. Vietnam wil 14 atoomcentrales bouwen, met hulp overigens van de Russen. De krant noemt de nieuwe nucleaire banden het jongste voorbeeld van „hervonden assertiviteit van de VS in Zuid en Zuid-Oost Azië”.

De Amerikaanse minister Hillary Clinton (Buitenlandse Zaken) maakte het herdenkingsfeest vorige maand in Hanoi compleet met haar opmerking dat „de regering-Obama bereid is de betrekkingen met Vietnam naar een hoger niveau te tillen.” Ook zei Clinton dat Amerika die betrekkingen beschouwt als „onderdeel van een strategie gericht op het uitbreiden van de Amerikaanse betrokkenheid in Oost-Azië en meer speciaal in Zuid-Oost Azië.”

Dat laatste hadden de VS al duidelijk gemaakt sinds het tot zinken brengen in maart door Noord-Korea van het Zuid-Koreaanse korvet Cheonan. De Amerikanen zijn sindsdien tot grote irritatie van Peking betrokken bij manoeuvres van de Zuid-Koreaanse marine in de Gele Zee. De banden met Japan, en Indonesië zijn ostentatief opgepoetst. En het duidelijkst was Clinton toen zij in juli op een top van ASEAN-landen in Hanoi onverwacht verklaarde het een „nationaal belang” is van de VS dat China alle territoriale claims van andere kuststaten het gebied van de Zuid-Chinese Zee goed afhandelt.

Maar Peking lijkt daarvan niet echt onder de indruk getuige bijvoorbeeld de bekendmaking vorige week dat China eerder dit jaar met een diepzeeduikboot een Chinese vlag heeft gepland op de bodem van de Zuid-Chinese Zee.

Vietnam probeert steeds beide grootmachten te vriend te houden. Of zoals een Vietnamese politicus het vier jaar geleden zei tegen de International Herald Tribune: „Iedereen weet dat we moeten balanceren tussen niet voorover hellen naar de VS en niet buigen voor China.” En dat is wat er volgens de Australische Vietnam-expert Carl Thayer ook nu aan de hand is: „Vietnam wil dat de VS betrokken blijven bij de regio als tegenkracht tegen China.”