Doorpraten na gammele vrede in CDA

Een openlijke breuk binnen de CDA-fractie is vannacht voorkomen. Maar VVD en PVV willen weten of er nog wel voldoende perspectief is op een stabiele coalitie.

De chaotische gebeurtenissen van de afgelopen 48 uur leken alweer vergeten toen Maxime Verhagen en Ab Klink, vannacht om half twee, zij aan zij, op weg gingen naar informateur Ivo Opstelten. CDA-fractievoorzitter Verhagen alweer vrolijk grappend met meelopende toeschouwers. Klink bedrukt, met zijn ogen op het schermpje van zijn mobiele telefoon gericht. De boodschap voor Opstelten: de CDA-fractie onderhandelt door, maar Klink wil daarbij niet langer de secondant van Verhagen zijn.

Begeleid door flitsende fotografen hadden CDA’ers zich over de terrasjes op het Plein verspreid om met elkaar en opgetrommelde regionale bestuurders te zoeken naar een uitweg. Verhagen pendelde heen en weer tussen fractiekamer en zijn ministerie waar hij de dissidenten ontbood. Fractievergaderingen werden keer op keer uitgesteld.

Om één uur ’s nachts liet het CDA weer zien dat het zijn imago als dé machtsmachine van Den Haag verdient. Een openlijke breuk van de CDA-fractie was afgewend. „Ik ben heel blij dat we dit eensgezind, alle 21, hebben kunnen bereiken na moeilijke dagen”, zei Verhagen.

Vanaf nu is de mantra weer: de fractie wacht het onderhandelingsresultaat af en velt daarna een definitief oordeel. Alle fractieleden mogen dan hun eigen standpunt bepalen. Daarna worden regeer- en gedoogakkoord aan de leden van het CDA voorgelegd.

Is het wel zo simpel? Informateur Opstelten moet de basis leggen voor „een stabiel kabinet” dat kan rekenen op „een vruchtbare samenwerking met de Staten-Generaal”. Biedt de gammele wapenstilstand tussen Maxime Verhagen, Ab Klink en de andere fractieleden daarvoor nog voldoende perspectief? Dat is een vraag die VVD en PVV zich nu ook stellen. Tot hun eigen verbazing: het CDA was altijd de partij waar de rijen vanzelfsprekend gesloten waren.

Vervolg CDA: pagina 3

Klink kan als politicus bijna niet verder

Ondanks de formele eensgezindheid waarmee het CDA verdergaat kan Klink nauwelijks nog als geloofwaardig politicus verder als hij straks de samenwerking met de PVV goedkeurt, gezien de brief die hij dinsdag aan Verhagen en voorzitter Henk Bleker heeft gestuurd. Bij Klink is het inzicht ontstaan dat de inhoud van regeer- en gedoogakkoord irrelevant zijn omdat motieven van CDA en PVV tegengesteld zijn.

In deze brief, die gisteravond uitlekte, schrijft hij dat zijn conclusie definitief is: dit is geen begaanbare weg meer. „Enige cohesie moet toch aanwezig zijn, wil een kabinet geloofwaardig kunnen aantreden”. Hij had de afgelopen week „groeiende aarzeling” gekregen. Daarvoor had hij een reeks argumenten: de PVV staat niet achter 75 procent van de redenen waarom CDA en VVD bepaald beleid willen, de PVV is „een omstreden politieke beweging”, Wilders zal „voluit op het orgel” spelen en met zijn bekende retoriek de coalitiepartners tarten. „De eenheid van beleid zal, met andere woorden, permanent in het geding zijn.”

Het was deze brief die voor de crisis in de CDA-gelederen zorgde. Klink kreeg voor zijn pleidooi om te stoppen met de onderhandelingen met de PVV alleen steun van de Ad Koppejan en Kathleen Ferrier.

Als die conclusie voor Klink zo vaststaat, en hij daarbij gesteund wordt door de andere twee fractieleden, dan heeft de coalitie nu al geen meerderheid meer van 76 zetels. De steun van de SGP, waar achter de schermen aan is gewerkt, is dan onvoldoende. Dus zal informateur Opstelten snel moeten bepalen of de vruchtbare samenwerking met het parlement nog mogelijk is.

Maar ook de andere twee partijen moeten beslissen of zij nog verder willen. Bij VVD’ers werd gisteren smalend over het CDA gesproken: Erger dan de LPF-toestanden uit 2002, de PVV is inmiddels een betrouwbaardere regeringspartner dan het CDA. Wil de VVD na bijna 100 jaar weer een liberale premier leveren die een zo broze coalitie moet leiden? Ook Wilders verklaarde „veel vragen” voor Verhagen te hebben, alvorens hij bepaalt of hij wil doorgaan. Hij zal op zijn minst van Verhagen willen horen dat hij afstand neemt van passages uit Klinks brief die volgens Wilders onjuist zijn. Zo schrijft Klink dat Wilders bij de presentatie van de akkoorden een „een totaal (!) ander verhaal” wilde houden en dat „de hoofden van de coalitiepartners rood zouden kleuren”. Wilders kennende zou hij het zo gezegd kunnen hebben, maar in zijn ontkenning kreeg hij steun van CDA’ers en VVD’ers.

De crisis in het CDA is zo diep en de machtstrijd die werd uitgevochten was zo hard, dat het tot vannacht onmogelijk werd geacht dat de fractie nog weer eensgezind verder zou gaan. Demissionair minister Piet Hein Donner, die gisteravond laat als bemiddelaar tussen Verhagen en Klink werd ingevlogen, verrichtte een huzarenstuk. Het CDA maakt zo’n wankele indruk dat ze hem nog wel eens vaker nodig zullen hebben. Misschien kan het CDA hem ook op het congres inzetten.