Accountant werkt slordig

Accountants laten steken vallen bij het controleren van de jaarrekeningen.

Er zijn maatregelen nodig, zegt AFM-directeur Maijoor.

Steven Maijoor draait er niet omheen. „Er zijn meerdere grote accountantskantoren die de lat gewoon niet halen.” En dus vindt het directielid van de Autoriteit Financiële Markten (AFM) dat „ernstige maatregelen” nodig zijn. Een aantal kantoren kan een boete of een last onder dwangsom verwachten. Sommige individuele accountants zullen zich in tuchtzaken voor de Accountantskamer moeten verantwoorden. In een onderzoek naar de controle door de vier grootste accountantskantoren (Deloitte, KPMG, Ernst&Young en PriceWaterhouseCoopers) is de AFM gestuit op „structurele tekortkomingen”.

Hoe erg bent u geschrokken van deze uitkomsten?

„Wij waren eind vorig jaar al bezorgd naar aanleiding van de bevindingen in het onderzoek naar de accountantscontrole bij de banken, verzekeraars en pensioenfondsen. Toen al hebben we geconstateerd dat de professioneel-kritische houding verbeterd moest worden. Bewust hebben we gekozen om nu ook te kijken naar bedrijven uit sectoren die getroffen zijn door de crisis. In bouw-, vastgoed- en toeleveringsbedrijven in de auto-industrie. De bevindingen zijn ernstig. Bij meerdere accountantsorganisaties zien we structurele tekortkomingen. Daarbij valt het ook op dat er kwaliteitsverschillen zijn tussen de vier. Wel zien we bij allemaal de bereidheid om te veranderen.”

Voelen ze die druk voldoende?

„Accountants hebben een publieke functie. Betrouwbare financiële informatie is belangrijk voor de financiële sector, voor beleggers, maar ook voor de samenleving. Als er tekortkomingen zijn in de financiële verslaggeving, weten we niet of we het juiste beeld krijgen van ontwikkelingen in de economie. De eerste verantwoordelijkheid ligt wel bij de cliënten zelf. Maar als de accountantscontrole niet goed is, loop je meer risico dat er fouten blijven zitten.”

Wat moet ik me voorstellen bij die ‘professioneel-kritische’ houding?

„Je moet niet verwachten dat een accountant wantrouwend is, dat hij de houding aanneemt dat alles wat zijn klant zegt onwaar is. Maar hij moet ook niet goedgelovig zijn. De kern is dat hij denkt aan die publieke taak. Hij moet voldoende bewijs verzamelen dat die jaarrekening klopt. Ook al levert dat soms spanningen op met zijn cliënt, die de rekening betaalt.”

U constateert incidenten waarbij de accountant niet goed heeft gereageerd op signalen van fraude.

„In een incident dat we beschrijven is er geen sprake van fraude, maar wel dat een accountant lang treuzelt om in te grijpen als uit nieuwe informatie blijkt dat in een eerder gepubliceerd jaarverslag onjuiste informatie is opgenomen. Dat vinden wij ernstig, want het betekent dat bijvoorbeeld banken op basis van verkeerde informatie kredieten kunnen verstrekken. Maar accountants zijn geen onbezoldigde politieagenten, het is niet hun verantwoordelijkheid om fraude op te sporen. Ze hebben wel de taak om als er signalen van fraude zijn, er bij de cliënt op aan te dringen dat die fraude wordt beëindigd. In verschillende dossiers zien we dat die signalen niet goed zijn opgevolgd.”

Hebben de accountants onvoldoende geleerd van de boekhoudschandalen aan het begin van deze eeuw, zoals bij Enron, Worldcom en Ahold?

„Het is te vroeg om dat te zeggen. Er is toen gekozen om de onafhankelijke externe accountant onder publiek toezicht te plaatsen. Regels die de beroepsgroep zelf hadden opgesteld, zijn wet geworden. Er is nadruk gelegd op hun maatschappelijke taak. Dit is de tweede keer dat we het hebben onderzocht. Ze zijn de slag aan het maken. Het allerbelangrijkst is het leiderschap in hun organisaties. Niet alleen van de bestuurders maar ook van de belangrijkste partners, degenen die de jaarrekeningen tekenen. Zij zullen moeten zorgen voor een gedragsverandering.”