Vliegeren op volle zee

‘Duurzaam varen’ kan in de zeevaart aanzienlijke besparingen opleveren in de stookkosten. Verschillende rederijen experimenteren met vliegers. Met bemoedigend resultaat, al waait de wind vaak uit de verkeerde hoek.

Op haring vissen met een schip dat wordt voortgetrokken door een vlieger? Rederij Parlevliet & Van der Plas experimenteert ermee. „Onze voorvaderen visten ook op haring met behulp van de zeilen”, zegt Diederik Parlevliet, „waarom zouden wij de wind dan niet kunnen gebruiken?”

De verwachting is dat er met een vlieger ongeveer vijftien tot twintig procent kan worden bespaard op de stookkosten. „Gaan we uit van de huidige olieprijs en een schip dat driehonderd dagen per jaar vaart, dan kom je uit op ongeveer 650.000 euro per jaar per schip”, rekent Parlevliet voor.

De reder vindt het belangrijk om duurzaam te vissen en „duurzaam te varen” – het gebruik maken van de wind levert een aanzienlijke reductie van de milieubelasting op door een verminderde CO2-uitstoot. Toch plaatst Parlevliet direct een kanttekening: je kunt niet elke dag met een zogenoemd SkySail varen, soms is de wind te hard, dan weer te zacht, soms komt de wind uit de verkeerde richting.

Een SkySail is een gigantische vlieger die volautomatisch in- en uitgeklapt kan worden. Het systeem doet denken aan kitesurfen. De vlieger is gemaakt van synthetisch doek, is dubbelwandig en gevuld met luchtkamers. De vlieger wordt in model gebracht door een groot aantal lijnen die samenkomen in een besturingssysteem dat onder aan de vlieger hangt. Dit systeem wordt vanuit de stuurhut bediend en kan de vlieger vlakker en boller maken.

De vlieger heeft de airo-dynamische eigenschappen van de vleugel van een vliegtuig. Hierdoor kan een koers worden gevaren van 50 graden aan de wind (een zeiljacht haalt maximaal 30 graden). In de praktijk zal de vlieger worden gebruikt bij koersen van 90 tot 270 graden (halve wind en voor de wind). Het duurt tussen de tien en twintig minuten om de vlieger op te laten, dan wel in te halen.

De vlieger met een oppervlakte van 160 vierkante meter wordt op een hoogte van 100 tot 300 meter opgelaten. Op die hoogte waait het stabieler en harder dan dichter bij de zeespiegel, omdat er geen wrijving is (zoals golven) waardoor de trekkracht groter is dan die van een gewoon zeil aan een mast. Het SkySail-systeem kan worden gebruikt bij windsnelheden tussen de drie en acht Beaufort (ruim 3 tot en met 17 meter per seconde).

De vlieger zit vast aan een gevlochten synthetische kabel waarvan de kern wordt gevormd door de kabel die het besturingssysteem bedient dat onder aan de vlieger hangt. De kabel zit op een winch die op de voorplecht van het schip staat.

De vlieger staat niet stil in de lucht, maar beschrijft constant ‘achtjes’ in de lucht. Dat levert de ruim drie keer zoveel trekkracht op in vergelijking met een vlieger die stil staat, zegt Anne Staack van SkySails.

De vlieger produceert per vierkante meter tussen de 5 en 25 keer meer vermogen dan conventionele zeilvoortstuwing. Een kite met een oppervlakte van 160 vierkante meter produceert al een trekkracht van acht ton, vergelijkbaar met de voortstuwingskracht van een motor van een Airbus A318 passagiersvliegtuig. „Daarmee wordt ongeveer een kwart van het motorvermogen geleverd”, zegt Parlevliet.

Het systeem wordt momenteel getest op de trawler Maartje Theadora, vertelt de reder. Dit schip heeft een lengte van 141 meter, een breedte van 19 meter en beschikt over twee motoren met een gezamenlijk vermogen van 8640 kW. Tijdens de visreizen bevinden zich meer dan veertig bemanningsleden aan boord. De gevangen vis wordt namelijk direct bewerkt en ingevroren.

De hoofdmotoren van het schip zullen door het SkySails-voortstuwingssysteem worden ontlast. „De Maartje Theadora bevindt zich op dit moment in het zuiden van de Grote Oceaan, zo’n duizend mijl voor de kust van Chili”, zegt Parlevliet. De eerste testresultaten zijn „bemoedigend”, hoewel op de Atlantisch Oceaan de wind vaak uit de verkeerde richting kwam om gebruik te maken van de vlieger.

Het SkySails-voortstuwingssysteem is ontwikkeld door het gelijknamige bedrijf dat in de Duitse havenstad Hamburg is gevestigd. Het wordt al op drie vrachtschepen gebruikt. „Die schepen varen in een rechte lijn van A naar B”, legt Parlevliet uit. „Bij vissersschepen moet je achter de scholen aanjagen. Dat stelt hoge eisen aan de wendbaarheid.”

Met de proef die nu drie maanden loopt, is een investering gemoeid van ruim één miljoen euro. Daarvan wordt ongeveer zestig procent gefinancierd door het structuurfonds van de Europese Unie. Als de proef succesvol verloopt, zullen alle schepen van Parlevliet met het SkySails systeem worden uitgerust.

Ook andere rederijen hebben inmiddels belangstelling getoond. „Wanneer de olieprijs stijgt, wordt het sneller rendabel om zo’n systeem aan te schaffen”, zegt Parlevliet. „Maar het gaat niet alleen om geld. Het gebruik maken van de wind kan een belangrijke reductie leveren aan de uitstoot van CO2 – zo’n kans moet je niet laten lopen.”

Twee jaar geleden werd het eerste commerciële vrachtschip met een SkySails-installatie te water gelaten, het MS Beluga SkySails. Dit schip heeft een lengte van 132 meter en is ruim 15 meter breed. „Onze ervaringen zijn positief”, zegt Beluga’s topman Niels Stolberg. Volgens de Duitse rederij die in Bremen is gevestigd, levert het gebruik van de vlieger tot nu toe een besparing op van ongeveer twintig procent.

In december werd de kite met een oppervlakte van 160 vierkante meter vervangen door een met een oppervlakte van 320 vierkante meter. Bij de rederij wordt zelfs gedacht aan een vlieger met een oppervlakte van 600 vierkante meter. Afhankelijk van het resultaat van deze experimenten wordt de vloot van zeventig schepen voorzien van SkySails. Per schip is daarmee een bedrag gemoeid van ongeveer 500.000 euro.

„Het is de toekomst”, zegt Stolberg. „Het levert een substantiële energiebesparing en vermindering van CO2-uitstoot.” De rederij heeft klanten die een voorkeur hebben om hun goederen te laten vervoeren met de MS Beluga SkySails. Stolberg: „Ze geven de voorkeur aan green shipping.”

Op de website van SkySails (www.skysails.info) staan filmpjes die het oplaten en inhalen van een vlieger demonstreren.