Oude olifant

In CDA-kringen worden oudere partijleden de laatste tijd vaak aangeduid als ‘de oude olifanten’. Jaap de Hoop Scheffer zei bijvoorbeeld „geen enkele ambitie te hebben om tot die kudde oude olifanten toe te treden”.

Volgens mij is dit een relatief nieuw gebruik van het woord ‘olifant’. Kamerolifant, dat kon wel al. Een olifant in een porseleinkast kennen we ook. De politieke olifant is echter zeldzamer. Sporadisch duikt hij op, soms als ‘partij-olifant’. Niet alleen bij het CDA, ook bij andere partijen kwam deze diersoort al voor. Maar nu ineens is hij alom aanwezig.

Misschien was het per ongeluk. Vaker hoor je ‘mastodont’. Dat is een kolossale prehistorische voorloper van de olifant, die inmiddels uitgestorven is.

Iemand uitschelden voor uitgestorven diersoort, dat begrijp ik. Maar een oude olifant? Alleen over een heel dik iemand zou je dat nog wel eens kunnen zeggen, maar dan heel zachtjes en buiten gehoorsafstand.

Iemand voor een dier uitmaken is op zich over de gehele wereld een populaire bezigheid. De hond wordt hiervoor veel misbruikt (luie hond, laffe hond). „Jij ezel!” kon je lange tijd uitroepen, maar nu alleen nog als je acteur bent in een kostuumdrama. Iemand kan een serpent zijn, een oorwurm, of (meer ongedefinieerd) een ‘onderkruipsel’. Een pissebed, een jakhals, en vooruit: een grachtengordeldier – het kan allemaal. „Ze is een beetje een muizig type” kun je zeggen. Rattig kan ook.

Net zoals dieren gebruikt worden om te schelden, kunnen ze ook dienen om liefkozingen te uiten. Mijn hondje, mon petit lapin, dag klein lieveheersbeestje van me.

En dan zijn er nog de twijfelgevallen. Ik heb ‘rare vogel’ zowel geërgerd als vertederd horen gebruiken. Huismus is ook niet per se negatief. En er bestaat een bepaald type vrouw dat wordt aangeduid als ‘juffrouw Mier’, maar dat refereert natuurlijk aan het personage uit de Fabeltjeskrant.

‘Olifant’ is dankzij het CDA nu breder inzetbaar om iemand mee te karakteriseren. Eindelijk iets wat deze lange formatie ons heeft opgeleverd.

Paulien Cornelisse