'Ik heb nu vrede met dit landschap'

Digna Sinke maakte een langlopende film over landbouwgebied dat is teruggegeven aan de natuur. „Eerst was ik boos.”

Ontelbare malen nam filmmaker Digna Sinke de pont naar het eiland Tiengemeten, in het Haringvliet onder Rotterdam, en weer terug. Dertien jaar lang heeft ze er opnames gemaakt voor een reeks films over de transformatie van dit eiland van boerenland in natuur. Mede door haar films is Tiengemeten hét symbool geworden van het controversiële beleid om cultuurlandschap ‘terug te geven’ aan de natuur en soms onder water te zetten.

Sinke (1949) heeft dit proces langdurig gevolgd en er drie televisiefilms over gemaakt. Nu sluit ze het project af met de film Weemoed en wildernis die vanaf morgen in de bioscopen draait. Het is een poëtische slow film waarin ze het verhaal van Tiengemeten vervlecht met herinneringen en veranderingen in haar eigen leven.

Waarom wilde u deze film maken?

„Vaak als ik ergens buiten stond te draaien, bijvoorbeeld voor mijn film Boven de bergen, over een wandeling van Noord- naar Zuid-Nederland, verwonderde ik me erover dat je je de ene keer helemaal op je gemak voelt in een landschap en de andere keer helemaal niet. Wat doet landschap met je?

„Als kind van drie heb ik de Watersnoodramp van 1953 meegemaakt, we woonden toen in het Zeeuwse Anna Jacobapolder. Daar herinner ik me veel van, ja. Toen ik in 1993 las over de plannen om de boeren uit te kopen en Tiengemeten onder water te zetten, kwamen die twee dingen samen.”

Sinke had zich voorgenomen net zo lang te blijven filmen totdat de eerste boom van die nieuwe natuur even hoog was als zij lang is. Maar wat bleek: net zo min als in de akkers van vroeger mogen bomen in de nieuwe natuur zomaar spontaan ergens groeien.

U laat onnadrukkelijk, maar wel duidelijk blijken aan de kant te staan van de boeren.

„Mijn eerste reactie toen ik over dit plan las, was grote boosheid dat cultuurlandschap werd vernietigd. Maar ik wilde geen actiefilm maken. Er ligt een reëel probleem, namelijk hoe je in een klein land met veel inwoners ervoor zorgt dat er natuur is, en welke natuur dan wel. Sta je ook recreatie toe? En brandnetels, waar niemand van houdt? Er zit een politieke dimensie aan vast. Daarom wilde ik mezelf dwingen om goed te kijken in plaats van een vooringenomen standpunt in te nemen. Aan het einde van de film ben ik dubbelzinnig: ik vind het enerzijds erg wat daar is gebeurd, anderzijds is het nu ook wel mooi om daar te staan.”

Toch was deel één, dat ook op het IDFA en in de filmtheaters heeft gedraaid, kritisch genoeg om op het matje te worden geroepen bij de projectorganisatie, waarin o.a. de provincie Zuid-Holland, het ministerie van LNV en Natuurmonumenten zaten. „Ze probeerden mij ervan af te houden. Uiteindelijk hebben we een contract getekend dat ze het recht gaf feitelijke onjuistheden eruit te halen.” Zo wilde men in deel drie een jachtscène schrappen. „Natuurmonumenten maakte bezwaar omdat ze niet de indruk willen wekken voor de jacht te zijn. Maar jagen op die velden was heel gewoon.” In Weemoed en wildernis is een hilarische scène te zien waarin de haas onopgemerkt achter de jager en zijn hond langs rent. De animositeit is intussen geluwd: „Gaandeweg hebben ze begrepen dat mijn passie voor het onderwerp oprecht is.”

Terwijl u de veranderingen in dat landschap vastlegde, veranderde uw eigen leven ingrijpend: uw partner, filmproducent René Scholten, overleed.

„Het scenario was van meet af aan bedoeld voor een langere film. Ik wilde niet alleen die drie delen achter elkaar plakken. Dus maak je een andere film – maar welke? Ik werd gedwongen na te denken over wat er in mijn eigen leven was gebeurd in die dertien jaar. Al in het eerste scenario – waar geen enkele omroep toen iets in zag – had ik geschreven: ‘Misschien wil ik een hele vrije film maken waar ik ook mijn associaties kan inbrengen’. Daarin ben ik een eind gekomen.

„De film heeft nu twee verhaallijnen, dat van de maker en dat van het eiland. Ik ben met mijn eigen verhaal in het reine gekomen en ook met Tiengemeten zoals het is geworden – het Nederland van nu. Je moet wel, er zit niks anders op.”