'Het doet natuurlijk erg pijn als opa op een houtje moet bijten'

Mensen leven steeds langer. Dat maakt pensioenen duurder. Pensioenfondsen zullen meer moeten reserveren. Dit komt bovenop de lage rente en de beursverliezen.

Gepensioneerden voelen de pensioencrisis al. De prijsstijgingen worden veelal niet meer gecompenseerd in de uitkering, omdat de kredietcrisis pensioenfondsen in problemen heeft gebracht.

Eerder deze maand kondigden minister Piet Hein Donner (Sociale Zaken, CDA) en De Nederlandsche Bank aan dat een aantal fondsen binnenkort hun uitkeringen aan gepensioneerden zelfs moeten verlagen, omdat ze onvoldoende bezittingen op de balans hebben om aan hun verplichtingen te kunnen voldoen. Deze week kregen pensioenfondsen met een nieuwe tegenvaller te maken toen het Actuarieel Genootschap bekendmaakte dat mensen veel ouder worden dan eerder werd verwacht. Opnieuw is meer geld nodig.

„Versobering van de pensioenen is onontkoombaar”, zegt actuaris Rajish Sagoeni, directeur bij adviesbureau Aon Consulting, dat verzekeraars en pensioenfondsen adviseert over het omgaan met risico’s met betrekking tot arbeidsvoorwaarden.

Wat betekent dat voor gepensioneerden en werknemers?

„Er is veel meer onzekerheid over de hoogte van de uitkeringen. Sommige fondsen zijn gedwongen binnen enkele maanden maatregelen te nemen omdat de kosten snel oplopen. Veertien fondsen ontkomen volgens minister Donner en De Nederlandsche Bank niet aan korten op de uitkeringen.

„Maar geen paniek. Niet alle zeshonderd fondsen zijn in gevaar. Wel moeten alle fondsen bekijken wat de gevolgen voor hun situatie zijn van de stijgende levensverwachting en de lage rente. De sociale partners, die de pensioenfondsen besturen, zullen hun pensioenambities waarschijnlijk moeten bijstellen.”

Een lager pensioen in de toekomst?

„De lage rente en het feit dat mensen ouder worden, maken structurele aanpassingen in de pensioenregelingen onvermijdelijk. Werkgevers en werknemers moeten samen naar oplossingen zoeken.

„Dat kan hogere premies betekenen, doorwerken tot zelfs na 67 jaar, of de toekomstige pensioenuitkering duurzaam verlagen. Dan krijg je geen 70 procent meer van het gemiddelde loon, maar mogelijk 65 of 60 procent. Het korten op bestaande uitkeringen zou een allerlaatste redmiddel moeten zijn.”

Grijpen de minister en de centrale bank te snel naar dit middel?

„De minister van Sociale Zaken en De Nederlandsche Bank verlangen dat pensioenfondsen hun ingediende herstelplannen uitvoeren. Is er in dat kader voldoende gekeken naar alternatieven, vraag ik me af. Op korte termijn zijn er verschillende andere maatregelen mogelijk om het vermogen van pensioenfondsen te versterken. Een aantal verplichtingen kan voorwaardelijk worden gemaakt. Zo kan bijvoorbeeld het nabestaandenpensioen dat niet direct tot uitkering komt, verlaagd worden.

„Ook kunnen fondsen de uitkeringen gefaseerd verlagen, waardoor gepensioneerden zich op een lagere uitkering kunnen voorbereiden. Je kunt bijvoorbeeld afspreken dat je de eerste vijf jaar 100 procent krijgt. Daarna kan de uitkering 15 procent worden verlaagd in plaats van de uitkering onmiddellijk met 10 procent te verlagen. Dan bouw je een geleidelijke korting in.”

FNV Bondgenoten verwijt De Nederlandsche Bank te streng te zijn.

„De bank is geen wetgever, maar toezichthouder. Het doet natuurlijk erg pijn als opa op een houtje moet bijten. Een korting van 15 of 20 procent zal hard aankomen. Maar de veertien fondsen die waarschijnlijk binnenkort de uitkering moeten verlagen, wisten een jaar geleden al bij het indienen van de herstelplannen dat ze het mogelijk niet zouden redden binnen de termijn. In die plannen werd nog van een normaal beursherstel uitgegaan, maar dat gaat veel trager dan verwacht.

„In de wet staat echter niet dat je geen andere rekenrente mag gebruiken. De dagelijkse marktrente die nu wordt gehanteerd fluctueert sterk, terwijl het bij pensioenverplichtingen om langetermijnopbrengsten gaat. De huidige rekenmethode geeft een vertekend beeld van de werkelijkheid wanneer de markt bij economische onrust uit balans raakt.

„De aanhoudende lage rente en de stijgende levensverwachting maken in ieder geval noodzakelijk dat het pensioensysteem snel bestendiger wordt gemaakt.”

Voldoet het pensioenakkoord dat sociale partners dit jaar sloten?

„Dat is een goede start. In het akkoord wordt er rekening mee gehouden dat mensen langer leven. Ik vraag me wel af of werkgevers en werknemers zich realiseren wat de impact is van de veel snellere stijging van de levensverwachting. Dat vraagt op korte termijn om ingrijpende aanpassingen.

„Een nieuw kabinet doet er goed aan gauw te praten met de sociale partners. Werknemers raad ik aan: verdiep je op een regenachtige zondagmiddag eens echt in je pensioen. Controleer wat je krijgt en wat je denkt nodig te hebben. We hebben een goed systeem met staatspensioen, bedrijfspensioen en privébesparingen. Maar het moet wel houdbaar worden gemaakt. En dat kan betekenen: zelf meer sparen.”