CDA'ers zijn even geen vrienden meer

Het CDA is een brede volkspartij, waar doorgaans weinig openlijk kritiek op elkaar wordt geleverd. Dat is de laatste weken wel anders. En daarbij gaat het er ook nog hard aan toe.

Principiële bezwaren? Hij heeft gewoon een nieuw baantje!

Zo reageerde de CDA-top gisteren nadat Jan Schinkelshoek bekend had geen aanspraak meer te maken op een Kamerzetel uit onvrede over de samenwerking met de PVV. Met deze draai die het CDA aan het nieuws gaf, werd het signaal dat Schinkelshoek wilde afgeven weggewuifd.

De tijd dat ze bij de volkspartij CDA naar buiten toe altijd vriendelijk met elkaar omgingen is ver weg, klagen de critici die de afgelopen maanden de openbaarheid kozen. In de nadagen van de periode-Balkenende was het al Annie Schreijer-Pierik, het Tweede Kamerlid dat afgelopen voorjaar openlijk kritiek had op de lijsttrekker, die het moest ontgelden. Na haar opmerkingen – „Het is net als met een zomerjurk: na acht jaar wil je wel weer wat anders” – reageerde lijsttrekker Balkenende met: „Och, dat was toch een beetje een vertrekkend Kamerlid. Ik denk dat afscheid nemen pijn doet.” De kritiek van de Twentse stemmentrekker Schreijer-Pierik, die twaalf jaar in de Kamer had gezeten, werd weggebonjourd.

Aanvankelijk probeerde het CDA nog luchtig om te gaan met het groeiende verzet tegen de samenwerking met de PVV. Keer op keer herhaalden fractievoorzitter en onderhandelaar Maxime Verhagen en interim-partijvoorzitter Henk Bleker dat bezorgde partijgenoten het eindresultaat moesten afwachten. De kritische prominenten vonden dat maar een weinig empathische reactie.

Naarmate de protesten in hevigheid toenamen, werd de sfeer binnen het CDA grimmiger en het verweer van de CDA-top harder. Critici worden op vileine wijze afgeserveerd in een poging dissidente geluiden te smoren. Oudgedienden krijgen – niet persoonlijk, maar via de media – te horen dat zij te veel zijn blijven hangen in het verleden en zich niet met de formatie moeten bemoeien.

Exemplarisch hiervoor waren de reacties op de oproep van ex-informateur Ruud Lubbers voor een time-out. Verhagens reactie: „Dat is niet aan de orde.” Henk Bleker reageerde ook gepikeerd. Hij zei dat Lubbers in zijn tijd bekend stond om „het meedenken” met zijn collega-bewindslieden, maar dat er nu een verschil was tussen meedenken en meedoen. Waarmee hij wilde zeggen: Lubbers doet niet mee.

Na de oproep van een groep CDA-prominenten onder leiding van oud-minister Cees Veerman om met de formatie te stoppen, zaterdag in NRC Handelsblad, was er bij Bleker ook weinig begrip meer over. In de eerste weken van de onderhandelingen met de PVV had nog wel veel begrip getoond voor de kritiek, maar nu zei hij „aangeslagen” te zijn. Op de radio deed hij een dringend beroep op partijprominenten om de formatie niet langer onder druk te zetten door middel van openlijke protesten. Bleker was „zeer teleurgesteld” dat Veerman hem vooraf niet had ingelicht over zijn brief, zei hij in datzelfde programma. „Ik ken Veerman zeer goed en hij heeft mijn nummer.”

De CDA’ers die het tegengeluid vertolken reageren op hun beurt teleurgesteld en woedend op de manier waarop er met hun kritiek wordt omgegaan. Zo hekelt Schinkelshoek „het gemak waarmee mensen die veel voor de partij hebben betekend aan de kant worden gezet als dinosaurussen, onruststokers of leunstoelgeneraals”. En Veerman zei zaterdag in het tv-programma Nova de „vreselijke benaming van mensen die heel hun leven aan de partij hebben gegeven en aan de politiek” – hij doelde op kwalificaties als oude olifanten, mastodonten, dinosaurussen –„zeer onterecht en kwetsend” te vinden.