Afkicken van ghb door ghb te nemen

Het aantal ghb-verslaafden neemt snel toe, merken klinieken waar ze kunnen afkicken. Maar ze zijn verdeeld over de juiste aanpak, met of zonder ghb.

Toen de eerste twee ghb-verslaafden zeven jaar geleden aan de deur klopten, wist de Brabantse instelling voor verslavingszorg Novadic-Kentron niet goed wat te doen. Tegenwoordig is de behandeling van ghb-verslaafden in Vught routine. In 2009 meldden zich 115 patiënten. De eerste vijf maanden van dit jaar waren dat er al 180. Voor het afkicken geldt nu een wachtlijst.

Volgens cijfers van de Stichting Informatievoorziening Zorg (IVZ) verdubbelde het aantal aanmeldingen van ghb-verslaafden bij zorginstellingen van 138 in 2008 naar 279 vorig jaar. Het is niet te vergelijken met de tienduizend cocaïneverslaafden die jaarlijks binnenkomen, zegt Ton Ouwehand van IVZ. „Maar we hebben in de jaren negentig iets soortgelijks met xtc gezien. Het schiet opeens ophoog.” Het aantal gebruikers dat zich aanmeldt voor afkicken is volgens hulpverleners „het topje van de ijsberg”.

Volgens behandelaars doet ghb wat verslavingsgevaar betreft niet onder voor een drug als heroïne. Na zes tot acht weken dagelijks gebruik wil het lichaam niet meer zonder. De afkickverschijnselen – onder andere angst, zweten, motorische storingen, hoge bloeddruk, hartritmestoornissen en psychotische verschijnselen als hallucinaties, wanen en delirium – worden vergeleken met die van alcohol.

Verslavingsarts Rama Kamal specialiseerde zich bij Novadic-Kentron in ghb-verslaving. Zij schreef vier jaar geleden een behandelprotocol waarbij verslaafden op een gesloten afdeling onder cameratoezicht binnen tien dagen worden ontgift. Dagelijks krijgen ze, om de drie uur, 10 procent minder ghb dan ze gewend waren. Daarna blijven ze vaak nog weken tot maanden voor nazorg, met therapie. De effectiviteit van deze afkickmethode wordt nog wetenschappelijk onderzocht, zegt Kamal. „Maar de praktijk heeft al uitgewezen dat deze methode werkt, en veilig is.”

In Vught komen volgens Kamal „weinig” extreme incidenten voor: drie patiënten van Novadic-Kentron moesten de voorbije twee jaar tijdens de ontgifting naar de Eerste Hulp worden overgebracht. Dat is niets vergeleken met concurrerende instellingen die met kalmeringsmiddelen in plaats van ghb werken, zegt Kamal.

Zelfstandig stoppen met ghb raadt iedere instelling af. Maar elke kliniek hanteert een andere afkickmethode. Bij Verslavingszorg Noord Nederland (80 aanmeldingen in de eerste helft van dit jaar) wordt met verschillende behandelingen gewerkt. In Leeuwarden krijgen patiënten medicinale ghb, in Groningen kalmeringsmiddelen en antipsychotica. De Jellinek Kliniek in Amsterdam werkt alleen met het kalmeringsmiddel benzodiazepine. Volgens Jellinek-verslavingsarts Magda Boonstra „geeft wereldliteratuur aan dat dat de geëigende methode is”. Zij werkt al vijftien jaar „zonder complicaties” op deze manier en vindt ontgiften met ghb „uit wetenschappelijk oogpunt niet logisch”.

Anita (34) kan de behandelmethoden vergelijken. Ze kreeg vrijdag van dokter Kamal haar laatste dosis medicinale ghb verstrekt. Dit is de vierde stoppoging die ze bij Novadic-Kentron onderneemt. Tussendoor deed ze een afkickpoging op de psychiatrische afdeling van een ziekenhuis in het Brabantse Geldrop – alle bedden bij Novadic-Kentron waren bezet. Het ziekenhuis in Geldrop liet haar geen ghb afbouwen, maar verstrekte hoge doses valium. Anita kreeg een psychose. „Ik was een week lang compleet in paniek. Afkicken zonder ghb is echt hard. Dat gun ik niemand.”

Logisch dat dit misgaat, zegt psychiater Bram Bakker die in zijn verslavingskliniek SolutionS ook werkt met de afkickmethode waarbij ghb wordt toegediend. „Bij onze eerste patiënt brachten wij zijn dagelijkse dosis ghb van 150 ml in een dag met een kwart omlaag. Hij werd helemaal gek, verdween in de separeer op de psychiatrische afdeling van een nabijgelegen ziekenhuis. En hij liet bijna het leven. Zijn spiereiwitten werden afgebroken, zijn bloed ging klonteren, organen hielden ermee op. Antipsychotica en kalmeringsmiddelen hielpen niks. Wij zijn met vallen en opstaan wijzer geworden.”

Bakker en Kamal pleiten nu voor een landelijk behandelprotocol. Het wachten is volgens Bakker op de Inspectie voor de Gezondheidszorg. Maar die wacht volgens een woordvoerder op een onderbouwd voorstel vanuit de – hevig verdeelde – beroepsgroep. Juist die onderbouwing is moeilijk, zegt Kamal, omdat het ministerie van Volksgezondheid draalt met de financiering van een vergelijkend onderzoek naar de resultaten van verschillende behandelmethoden.

De overheid zou intussen onvoldoende voorlichting geven. Kamal: „Jongeren kennen precies de gevaren van alcohol, xtc en cannabis. Maar van ghb weten ze niks. Behalve dat het goedkoop is en makkelijk te krijgen, dat ouders het zien noch ruiken en dat je er geen kater aan overhoudt.”