Wat wordt precies met het woord salonfähig bedoeld?

Het viel Djoke Hendriks uit Groningen op dat ze het woord salonfähig in deze formatietijd steeds vaker tegenkomt in de krant en op tv. „Wat wordt er precies mee bedoeld en waar komt het woord vandaan?”

Salonfähig is een Duits woord en betekent bespreekbaar, in de gratie, respectabel. Dat meldt de Taaladviesdienst van het Genootschap Onze Taal. In 1984 staat het woord voor het eerst in de dikke Van Dale, met enkel de betekenis ‘met nette manieren’. In de Van Dale uit 1995 is daar ‘bespreekbaar’ bij gekomen. Het Duitse woord heeft nagenoeg dezelfde betekenissen als het Nederlandse.

Van oorsprong werd het woord gebruikt voor mensen die beschaafd genoeg werden geacht om in hogere kringen te verkeren: ‘geschikt voor salons’. Die salons ontstonden in de achttiende eeuw in steden als Berlijn en Parijs, waar de politieke en culturele elite met elkaar discussieerde.

Tegenwoordig betekent salonfähig: iets wat of iemand die salonfähig is, wordt geaccepteerd en kan zelfs als modern worden beschouwd. Mensen of thema’s kunnen een tijdlang uit de gratie zijn, en vervolgens weer ‘in’ raken, of juist andersom. Voor die twee statussen worden soms anderstalige begrippen gebruikt, zoals het Engelse not done voor iets wat volgens de huidige opvattingen echt niet kan, en het Duitse salonfähig voor iets wat momenteel bon ton (Frans voor ‘in de mode’) is.

Marcel Boogers, die als politicoloog is verbonden aan de Universiteit van Tilburg, vindt het niet vreemd dat het woord in formatietijd wordt gebezigd. „Het gaat in verkiezingstijd vaker over het beslechten van taboes. Nu is dat de Partij Voor de Vrijheid van Geert Wilders, en zijn omstreden ideeën. Salonfähig komt dan ook vooral voor als het gaat over deze partij.”

In de jaren negentig werd het woord salonfähig gebruikt in combinatie met de SP. Boogers: „Dankzij Jan Marijnissen veranderde de SP van maoïstische, radicaal-linkse partij in een salonfähige partij. De SP werd niet langer buitengesloten door de politieke elite.”

Het is overigens niet toevallig dat journalisten juist het woord salonfähig gebruiken om aan te geven of iets in de gratie is, denkt Boogers. „In de salons kwam de politieke en culturele elite bij elkaar, en daar maken de media ook deel van uit.”

Boogers betwijfelt of de PVV in die kringen inmiddels ‘respectabel’ is. „De partij van Wilders en zijn ideeën worden wel meer serieus genomen, maar ik denk niet dat de PVV al helemaal salonfähig is.”

Marleen Luijt